Zaginione arcydzieło. Film, który przetrwał 100 lat i stał się symbolem oporu

• „Pruska kultura” to najstarszy zachowany polski film fabularny.
• Film poruszał temat walki Polaków z germanizacją pod zaborami. Miał silny charakter agitacyjny i narodowy, dlatego władze carskie i pruskie zakazały jego dystrybucji.
• W 2000 roku historycy odnaleźli mocno zniszczoną kopię filmu we Francji. Dzięki ich staraniom film trafił do Polski i został zdigitalizowany, stając się cennym symbolem polskiego oporu.

Przez dziesiątki lat funkcjonował włącznie jako legenda. Filmoznawcy wiedzieli o jego istnieniu ze starych podań prasowych. Wiedzieli, że pokazywano go w Moskwie, Francji i we Włoszech. Taśmy jednak nikt na własne oczy nie widział – aż do 2000 roku.

To najstarszy zachowany polski film. Tuż po powstaniu padł ofiarą cenzury

„Pruska kultura” to najstarszy zachowany polski film fabularny. Powstanie tej produkcji datuje się na przełom 1907 i 1908 roku. Fabuła opowiada o życiu Polaków pod zaborami i ich walki o zachowanie własnej kultury. Dotyka dwóch ważnych dla naszego kraju wydarzeń z początku XX wieku. Mowa tu o strajku dzieci we Wrześni (1901) oraz protestu Michała Drzymały (1904), które zbiorowej świadomości stały się symbolem sprzeciwu przeciwko bezwzględnej germanizacji.

Redakcja poleca

„Powstał na kolanie”. Niezwykła historia przeboju, który spełnił marzenie Stanisława Sojki

To "najczęściej całowana kobieta na świecie". Ocaliła miliony istnień

„Pruska kultura” miała charakter agitacyjny. Film miał składać się z siedmiu części i przedstawiać historię „z życia Polaków poznańskich w walce z niemczyzną”. Produkcja była niema, ale opatrzona planszami tekstowymi wyjaśniającymi wydarzenia. Twórcy filmu zdawali sobie sprawę z ryzyka, jakie niósł za sobą cały projekt. Film oficjalnie zgłoszono jako „edukacyjny dokument”, aby ukryć jego polityczne przesłanie. Władze carskie i pruskie szybko jednak zorientowały się, że jest to dzieło o silnym wydźwięku narodowym i zakazano jego dystrybucji.  

Oryginalnej taśmy nigdy nie odnaleziono. Mocno wyeksploatowana kopia zachowała się natomiast w podparyskim archiwum Bois d’Arcy, którą w 2000 roku odnaleźli historycy filmu Małgorzata i Marek Hendrykowscy. Dzięki ich staraniom dzieło zostało sprowadzone do Polski i zdigitalizowane przez Filmotekę Narodową.  

„Pruska kultura” to nie tylko zabytek. To ruchomy symbol oporu wobec opresji, z którą przez lata musieli mierzyć się Polacy. To film niezwykle ważny dla polskiej kultury i tożsamości narodowej. 

Źródło: CHILLIZET / Akademia Polskiego Filmu