Polski Titanic. Niewyjaśniona zagłada luksusowego transatlantyku MS Piłsudski

Wielki, luksusowy i otoczony legendą – MS „Piłsudski” bywa nazywany "polskim Titanikiem" ze względu na swój przepych oraz tragiczne i zagadkowe zatonięcie. Był to pierwszy polski luksusowy transatlantyk, który powstał w wyniku ambicji odrodzonej Rzeczypospolitej, pragnącej pochwalić się swoimi osiągnięciami na świecie.

Duma niepodległej Polski i pływający ambasador

Narodziny MS "Piłsudski" i jego późniejszego bliźniaka, MS "Batory", były dowodem na to, że Polacy, mimo zaledwie 70 km morskiego wybrzeża, potrafili zawierać doskonałe umowy międzynarodowe i realizować śmiałe projekty. Statek został zbudowany we Włoszech, w słynnej stoczni Cantieri Riuniti dell’Adriatico w Monfalcone. Polska zapłaciła Włochom za te jednostki pięcioletnimi dostawami węgla.

Statek, nazwany imieniem marszałka Józefa Piłsudskiego, został zwodowany w Trieście w grudniu 1934 roku. Na dziobie dumnie prezentował się galion stylizowany na odznakę Pierwszej Brygady Legionów, będący dziełem Wojciecha Jastrzębowskiego. Oczekiwanie na pierwszy polski transatlantyk było ogromne – 27 sierpnia 1935 roku, kiedy "Piłsudski" wpłynął do Gdyni po próbach morskich, witało go ponad 30 tysięcy ludzi. W swój pierwszy rejs transatlantycki do Nowego Jorku statek wyruszył 15 września 1935 roku pod dowództwem legendarnego kapitana Mamerta Stankiewicza, znanego jako "Znaczy kapitan".

Redakcja poleca

Skąd wzięło się "miasto światła"? Zaskakująca historia Paryża, która zmieniła Europę

Na naszych oczach tworzy się historia. Kompletny grobowiec Tutanchamona trafi na wystawę

Luksus w stylu art déco

"Piłsudski" olśniewał i był świadomie przygotowany, by pełnić rolę ambasadora III RP. Ten siedmiopokładowy liniowiec miał około 770 pasażerów i 350 osób załogi, osiągając prędkość 18 węzłów. Pasażerowie mieli do dyspozycji garaże, restauracje, bary, salę balową, salę gimnastyczną oraz salę zabaw dla dzieci. Nowością na statku pod polską banderą był basen kąpielowy.

Wnętrza statku, określanego jako "pływające salony", były kwintesencją nowoczesnego stylu Art déco, który łączył się z polskimi motywami narodowymi i ludowymi. Do jego udekorowania i wyposażenia zaproszono aż 79 polskich artystów. Projektowali oni nie tylko pomieszczenia, ale i detale, takie jak sztućce, meble czy zastawę stołową.

Wśród dzieł sztuki znajdowały się m.in.: rzeźba "Dziewczynka ze skakanką" Alfonsa Karnego, rzeźby Tadeusza Breyera "Ameryka" i "Europa" w Salonie Wielkim, a także tkaniny wykonane w Spółdzielni Artystów Plastyków "Ład". Nawet karty dań były małymi książeczkami zdobionymi wizerunkami polskich miast lub strojów ludowych.

Wykwintna kuchnia i zaginione skarby

Podróż przez Atlantyk trwała około ośmiu dni. Kuchnia na pokładzie, obsługiwana przez blisko 60 osób (kucharzy, cukierników, rzeźników), serwowała wystawne posiłki. Menu zawierało egzotyczne składniki, takie jak karczochy, trufle czy francuskie sery, a także klasyki, takie jak homar à la MS "Piłsudski" oraz słynna "pieczeń po huzarsku", synonim przedwojennej elegancji gastronomicznej. Zadbano również o pasażerów żydowskich, oferując dania koszerne i menu drukowane po polsku, angielsku i hebrajsku.

Redakcja poleca

Pies Cywil był drugi po Szariku. Jego historia zakończyła się tragicznie

Ten polski zamek stoi na wulkanie. Jego historia wciąga bardziej niż film

Tragiczny finał i nierozwiązana zagadka

Wybuch II wojny światowej zastał "Piłsudskiego" na Atlantyku. Statek został skierowany do Wielkiej Brytanii i po wyokrętowaniu pasażerów w Newcastle upon Tyne, przeszedł pod zarząd brytyjskiej Royal Navy, gdzie przebudowano go na transportowiec wojskowy (ORP "Piłsudski").

W trakcie tej przebudowy wszystkie luksusowe dzieła sztuki i wyposażenie zostały zdemontowane i spakowane w skrzynie, które miały być zmagazynowane w porcie w Newcastle. Los tych bezcennych skarbów, symboli polskiej kultury, pozostaje do dziś nieznany – choć historycy ustalili, że zostały wywiezione poza teren stoczni, to wciąż ich nie odnaleziono.

26 listopada 1939 roku, o 5:36 rano, "Piłsudski" wyruszył w swój pierwszy wojenny rejs do Australii. Zaledwie kilka godzin później, u wybrzeży Anglii, statek wstrząsnęły dwa potężne wybuchy. Szybko zaczął nabierać wody i zatonął.

Przyczyna katastrofy do dziś pozostaje nierozwiązana. Hipotezy mówią o wpłynięciu na minę magnetyczną (najbardziej prawdopodobne), ataku torpedowym U-boota, lub nawet o sabotażu. Choć większość załogi udało się uratować, katastrofa pochłonęła życie IV mechanika Tadeusza Piotrowskiego.

Najtragiczniejszą stratą była jednak śmierć kapitana Mamerta Stankiewicza. Kapitan, postępując zgodnie z kodeksem morskim, nadzorował ewakuację i opuścił pokład jako ostatni. Został podjęty przez brytyjski niszczyciel, ale wkrótce zmarł na skutek skrajnego wychłodzenia i wycieńczenia organizmu. Świadkowie twierdzili, że ze stresu i przeżycia Stankiewicz w ciągu kilku godzin całkowicie osiwiał.

Dziś historię "polskiego Titanica" i jego wraku spoczywającego na dnie Morza Północnego można poznawać dzięki nowoczesnym projektom, takim jak film VR "MS Piłsudski – Podwodna misja", który odtworzył zarówno luksusowe wnętrza, jak i wrak statku.

MS "Piłsudski" był nie tylko statkiem pasażerskim, ale metaforą dążeń niepodległej Polski. Choć jego los był krótki i tragiczny, jego dziedzictwo – luksus, sztuka i bohaterska postawa załogi – sprawiają, że pozostaje on symbolem narodowej dumy, podobnie jak niezatapialna legenda „Titanica”.

Źródło: CHILLIZET