Parki ciemnego nieba. W Polsce są tylko dwa tak unikalne miejsce
Coraz mniej jest miejsc na świecie, gdzie można poobserwować piękne, ciemne, rozgwieżdżone niebo. Sztuczne nocne światło niszczy środowisko, utrudnia obserwacje astronomiczne i przyczynia się do zjawiska nazywanego zanieczyszczeniem świetlnym. W Polsce są dwa miejsca, gdzie utworzono parki ciemnego nieba. Dowiedz się, gdzie się one znajdują.
Parki ciemnego nieba – dlaczego są tak ważne?
Czy wiesz, że nadmierne oświetlenie nocne, generowane m.in. przez oświetlenie uliczne, reklamowe, czy iluminacje obiektów architektonicznych, przyczynia się do zjawiska nazywanego zanieczyszczeniem świetlnym? Utrudnia ono obserwację nieba i – co równie ważne – ma negatywny wpływ na środowisko naturalne, np. na zwierzęta przystosowane do życia nocnego. Nie mogą one normalnie funkcjonować, bo sztuczne światło m.in. zaburza ich orientację w przestrzeni.
Statystyki są bardzo niepokojące, okazuje się, że aż 67 proc. Europejczyków mieszka na obszarach, w których nocne niebo nigdy nie jest ciemniejsze niż przy księżycu świecącym w pełni. Na takich obszarach nie można obserwować gwiazd i zachwycić się nocnym niebem. Zrozumiałam to dopiero wtedy, gdy dotarłam na Saharę. Tam, z dala od cywilizacji, niebo pokazało nam się od najlepszej, tej ciemniejsze strony.
Parki ciemnego nieba w Polsce – gdzie je znaleźć?
To dlatego tak ważne jest tworzenie parków ciemnego nieba, czyli miejsc, gdzie sztuczne światło zredukowane jest do minimum, i chroni się je jako część środowiska naturalnego. Jak podaje czasopismo "Urania. Postępy astronomii", w Polsce, mimo braku regulacji prawnych, funkcjonują tylko dwa parki ciemnego nieba. Jeden znajduje się w Sudetach i nosi nazwę Izerski Park Ciemnego Nieba. Drugi natomiast jest w Bieszczadach – chodzi o Park Gwiezdnego Nieba „Bieszczady”. Ich powstanie było możliwe tylko dzięki podpisaniu umów partnerskich przez kilka lokalnych instytucji. Lokalne społeczności walczą również o to, aby takie parki powstały w Wielkopolsce (Izdebska Ostoja Ciemnego Nieba), na Lubelszczyźnie (Park Ciemnego Nieba „Roztocze”) oraz w Drawieńskim Parku Narodowym.
- Izerski Park Ciemnego Nieba
Wnętrze Gór Izerskich jest oazą ciemności nocnej, co sprzyjało utworzeniu w tym miejscu parku ciemnego nieba. W pogodną noc można to zobaczyć Drogę Mleczną. Park obejmuje powierzchnię 74 km kw. i znajduje się w górnej, granicznej z Czechami części doliny Izery i doliny Jizerki.
- Park Gwiezdnego Nieba „Bieszczady”
Bieszczady to idealne miejsce stworzenie parku ciemnego nieba. Te góry mają niezbyt wysokie grzbiety porośnięte przede wszystkim trawą, z których roztacza się przepiękny widok. To doskonałe miejsce, do oglądania nocnego nieba. Park Gwiezdnego Nieba „Bieszczady” został utworzony jako obszar rozszerzający ochronę ciemnego nieba w Międzynarodowym Rezerwacie Biosfery „Karpaty Wschodnie” w Polsce. Jego powierzchnia całkowita wynosi 113 846 ha i obejmuje Bieszczadzki Park Narodowy, Park Krajobrazowy Doliny Sanu oraz Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy. Jest drugim pod względem wielkości obszarem chronionego nieba w Europie. Wspólnie z Parkiem Ciemnego Nieba „Połoniny” na Słowacji, jako obszar obejmujący polską i słowacką część Międzynarodowego Rezerwat Biosfery „Karpaty Wschodnie”, tworzy największy w Europie spójny obszar ochrony nocnego nieba. Jednocześnie stanowi również obszar o najlepszej jakości nocnego nieba, z najmniejszym zanieczyszczeniem sztucznym światłem.
Parki ciemnego nieba w Polsce – jakie mają pełnić funkcje?
Niestety parki ciemnego nieba w Polsce nie mają osobowości prawnej, więc nie podlegają takiej ochronie jak inne parki narodowe. A szkoda, bo pełnią one bardzo ważne funkcje.
Po pierwsze, chronią one wyjątkowo cenne przyrodniczo miejsca. Po drugie, pomagają astronomom i pasjonatom w obserwacji nieba. Zanieczyszczenie światłem utrudnia, a czasem wręcz uniemożliwia, profesjonalne obserwacje nieba. Aby to zobrazować, posłużę się przykładem opisanym w Wikipedii. W parkach ciemnego nieba bez teleskopu można zobaczyć około 2000 gwiazd, w miastach widocznych jest ich tylko 200, a w wielkich metropoliach około 20. Po trzecie, parki ciemnego nieba pomagają w edukacji na temat zanieczyszczeń światłem.
Dlaczego warto tworzyć parki ciemnego nieba?
W miejscach, w których sztuczne światło jest zredukowane do zera, mieszkają zwierzęta, które prowadzą nocny tryb życia. Brak takich miejsc może doprowadzić do ich wyginięcia. Sztuczne światło ma też negatywny wpływ na niektóre rośliny – oświetlenie może być dla nich sygnałem aktywującym kwitnienie i zaburzającym okres spoczynku zimowego.
Zanieczyszczenie świetlne to problem globalny, zwłaszcza przy dzisiejszym trybie życia, ale niezwykle ważnym. Powinniśmy chronić niebo i środowisko naturalne przed zanieczyszczeniem świetlnym.
Źródło: CHILLIZET/ "Urania. Postępy Astronomii", urania.edu.pl/ Polska Organizacja turystyczna, polska.travel
![Kadr z serialu](https://s.eurozet.pl/cbz/2026/04/22/87c8eb10/2185390-285x160-5da4652296.jpg "Kadr z serialu "Ranczo"")
