Polański i Bergman byli nim zachwyceni. Dlaczego rok 2026 należy do Andrzeja Wajdy?

Mówił o Polsce i Polakach uniwersalnym językiem, którego zazdrościli mu najwięksi. Rok 2026 ogłoszono Rokiem Andrzeja Wajdy – to idealny moment, by przypomnieć, dlaczego reżyser z Suwałk stał się "sumieniem" narodu i punktem odniesienia dla takich sław jak Ingmar Bergman, Roman Polański czy Martin Scorsese.

Choć od jego śmierci mija dekada, a od narodzin równy wiek, twórczość Andrzeja Wajdy wciąż nie daje o sobie zapomnieć. Senat RP nie miał wątpliwości: rok 2026 należy do twórcy "Kanału". Ale Wajda nigdy nie był "tylko nasz". Jego kino, choć głęboko zanurzone w polskiej martyrologii i symbolice, rozbiło bank z nagrodami w Cannes i Hollywood, zyskując status dzieł kultowych na całym globie.

"Zaraziłeś mnie dążeniem do perfekcji" – Polański o mistrzu

Dla zachodnich twórców Wajda był symbolem artysty bezkompromisowego. Volker Schlöndorff, wybitny niemiecki reżyser, ujął to najlepiej: "Wajda był Polską, jak Bergman był Szwecją".

To porównanie nie było na wyrost. Gdy w 1957 roku Wajda odbierał w Cannes Srebrną Palmę za "Kanał", dzielił podium właśnie z Ingmarem Bergmanem i jego "Siódmą pieczęcią". Szwedzki mistrz nie krył zachwytu polskim kolegą. Po latach, gdy zobaczył "Ziemię obiecaną", uznał ją za jeden z dziesięciu najważniejszych filmów w historii kina.

Nawet Roman Polański, którego kariera potoczyła się zupełnie innym torem, przyznaje, że to Wajda ukształtował jego warsztat: "Twoje zamiłowanie do prawdy, do autentycznej scenerii, dbałość o każdy szczegół, wywarły na mnie ogromne wrażenie i chyba próbowałem cię później w tym naśladować. Zaraziłeś mnie dążeniem do perfekcji" – wspominał Polański podczas pożegnania reżysera.

Redakcja poleca

Czesław Niemen wystąpił w filmie Andrzeja Wajdy. Zagrał… snopek słomy

Sztuczna inteligencja wybrała najlepszy polski film. To arcydzieło z czasów PRL-u

Malarz, który chwycił za kamerę

Sekretem wizualnego magnetyzmu filmów Wajdy było jego wykształcenie. Zanim trafił do łódzkiej Filmówki, studiował na ASP w Krakowie. To dlatego każdy kadr "Panien z Wilka" czy "Brzeziny" wygląda jak ożywione płótno Malczewskiego czy Gierymskiego.

Richard Pena, legendarny nowojorski krytyk, wspominał wykład Wajdy na Uniwersytecie Columbia, gdzie reżyser analizował dzieła Edwarda Hoppera. Jego rada dla młodych filmowców była krótka: "Jeśli chcecie robić filmy, musicie zacząć od próby zrozumienia malarstwa".

Oscar "po polsku"

Momentem, który na stałe zapisał się w historii światowego kina, było odebranie przez Wajdę Oscara za całokształt twórczości w 2000 roku. Choć Hollywood kocha blichtr, on pozostał wierny sobie.

"Będę mówił po polsku, bo chcę powiedzieć to, co myślę, a myślę zawsze po polsku” – oświadczył ze statuetką w dłoni, wywołując owację na stojąco.

Wajda nie budował jednak pomników ze złota. Pieniądze z innej prestiżowej nagrody – japońskiej Kyoto Prize (100 mln jenów!) – w całości przeznaczył na wybudowanie w Krakowie Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha. To gest, który pokazuje, że był nie tylko wielkim artystą, ale i obywatelem świata.

Redakcja poleca

Coppola i Scorsese uwielbiają ten polski film. "Te obrazy wracają do mnie z ogromną siłą"

Niedoceniane miasto pałaców i fabryk. Było świadkiem XIX-wiecznej rewolucji przemysłowej

Dlaczego warto wrócić do Wajdy w 2026 roku?

Dziś, w świecie zdominowanym przez szybkie obrazy, kino Wajdy oferuje coś rzadkiego: pauzę na refleksję. Warto jeszcze raz obejrzeć jego najważniejsze filmy:

• "Popiół i diament" – z kultową sceną płonących szklanek ze spirytusem – symbolem straconego pokolenia.
• "Ziemia obiecana" – portret drapieżnego kapitalizmu, który do dziś nie stracił na aktualności.
• „Człowiek z żelaza” – film zrobiony "na zamówienie" stoczniowca, który stał się manifestem wolności.

Jak zauważył ks. Andrzej Luter, Wajda był "romantykiem totalnym, a jednocześnie patriotą wiecznie niezadowolonym ze swojej ojczyzny". I to właśnie to "niezadowolenie" – ta wieczna chęć poprawiania świata i rozbijania narodowych mitów – sprawiła, że stał się nieśmiertelny.

Źródło: CHILLIZET/ PAP