Alergia, która stworzyła geniusza. Dlaczego Wyspiański malował pastelami?

Stanisław Wyspiański (1869–1907) to człowiek, którego talentu nie sposób zamknąć w jednym słowie. Malarz, grafik, architekt, dramaturg i poeta – symbol epoki Młodej Polski. Choć większość z nas kojarzy go z dramatem "Wesele", to właśnie pastelowe portrety i pejzaże stały się jego najbardziej rozpoznawalnym znakiem.

Mało kto jednak wie, że ta technika była dla niego nie wyborem artystycznym, lecz koniecznością. Powodem była... alergia na farby olejne.

Kiedy farba staje się trucizną

Podczas studiów w Paryżu Wyspiański eksperymentował z malarstwem olejnym. Wtedy właśnie zaczął chorować. Okazało się, że jest uczulony na biel cynkową – tlenek cynku powszechnie używany w farbach olejnych. W liście z 1891 roku pisał z rezygnacją:

„Z farbami olejnymi w ciągłej jestem niezgodzie, zdaje mi się, że mi w ogóle farby olejne szkodzą.”

Zatrucia i reakcje alergiczne były tak silne, że artysta musiał porzucić oleje niemal całkowicie. Jednym z nielicznych obrazów olejnych, które ukończył, był "Poranek pod Wawelem (Planty o świcie)".
Z konieczności sięgnął po pastele i ołówek. Z czasem ta wymuszona zmiana okazała się artystycznym błogosławieństwem.

Redakcja poleca

Widział w nocy więcej niż tylko mrok i gwiazdy. Dlaczego van Gogh malował niebo?

Każdy Polak dziś zna ten obraz. O mały włos, a nigdy by nie powstał

Pastelowa codzienność i intymność

Pastele dawały Wyspiańskiemu to, czego nie oferowały oleje – szybkość, miękkość i spontaniczność. Dzięki nim mógł zatrzymać w kadrze krótkie momenty: ruch dziecka, spojrzenie żony, grę światła za oknem.

Najpiękniejsze prace powstały w jego domu przy ulicy Krowoderskiej w Krakowie. Tam tworzył cykl portretów swoich dzieci – Helenki, Mietka i Stasia. Uwieczniał ich w chwilach codziennych: pogrążonych we śnie, zamyślonych, dopiero budzących się do życia.

Jednym z najbardziej znanych dzieł z tego okresu jest "Macierzyństwo" (1902) – portret żony Teofili karmiącej syna. Scena pełna spokoju i czułości, przywodząca na myśl klasyczny wizerunek Matki Boskiej Karmiącej.
Wyspiański uwielbiał malować Teofilę – prostą, ciepłą kobietę, która stała się jego muzą i oparciem, mimo że ich małżeństwo uchodziło za mezalians.

Redakcja poleca

Wierzył, że jest swoim zmarłym bratem. Ta historia odmieniła życie Salvadora Dalego

Tajemnica obrazu "Pocałunek" odkryta. To zainspirowało Gustawa Klimta

Kraków w pastelach

Pod koniec życia Wyspiański był już poważnie chory. Nie wychodził z domu, więc jego okno stało się kadrem świata. Stamtąd obserwował Kopiec Kościuszki, Wawel i Planty, które malował o różnych porach dnia i roku. Każdy z tych widoków jest inny – raz wypełniony złotym światłem, innym razem, zanurzony w mgłę. To nie tylko pejzaże, lecz także emocjonalny dziennik człowieka, który powoli żegnał się ze światem.

Samotnik z duszą Krakowa

Choć był człowiekiem skrytym, Stanisław Wyspiański angażował się w życie miasta. W 1905 roku został radnym Krakowa i – jak wspominali współcześni – nie opuścił ani jednego posiedzenia. Jednocześnie unikał towarzystwa – w słynnej Jamie Michalika siadał zawsze tyłem do sali, by nikt mu nie przeszkadzał. Na drzwiach swojego mieszkania zawiesił tabliczkę:

„Tu mieszka Stanisław Wyspiański, prosi, aby mu nie przeszkadzać.”

Alergia, która stworzyła legendę

To paradoks – alergia, która mogła zakończyć jego karierę, otworzyła mu nową drogę. W pastelach Wyspiański odnalazł sposób, by mówić o miłości, codzienności i przemijaniu. W ciągu zaledwie 37 lat życia stworzył dzieła, które do dziś zachwycają emocją i kolorem. Pastel stał się jego językiem – miękkim, intymnym i niepowtarzalnym.

Źródło: CHILLIZET