Antoni Słonimski – mistrz ironii, który kochał prowokować. 10 słynnych cytatów

Autorytet moralny, skandalista, uwodziciel, błyskotliwy felietonista i niepokorny komentator rzeczywistości. Antoni Słonimski — jeden z najgłośniejszych głosów przedwojennej Warszawy — 15 listopada obchodziłby 130. urodziny. Sejm ogłosił rok 2025 Rokiem Antoniego Słonimskiego, co jest świetnym pretekstem, by przypomnieć tę fascynującą, niejednoznaczną postać.

Erudyta bez matury, który uciekł w domową edukację

Choć pochodził z inteligenckiej warszawskiej rodziny (jego ojciec to pierwowzór doktora Szumana z "Lalki"), szkołę kończył… w domu. Nauczycieli doprowadzał do rozpaczy ciętym dowcipem, a matury nigdy nie zdał. Najpierw chciał zostać malarzem, ale po lekturze sonetów Mickiewicza stwierdził: "Złapałem poezję jak grypę" – i tak już zostało.

Skamandryta, którego "brzydota" nie przeszkadzała w romansach

W 1918 roku współtworzył legendarną kawiarnię „Pod Pikadorem” — kolebkę grupy Skamander. Z Tuwimem, Lechoniem i Wierzyńskim tworzył literacki "panteon celebrytów" dwudziestolecia. Choć Słonimski uchodził za brzydala, kochały się w nim najpiękniejsze kobiety Warszawy. Ostatecznie ożenił się z utalentowaną graficzką Janiną Konarską. 

Redakcja poleca

25 lat bez księdza Tischnera: 14 cytatów przypominających geniusz tego filozofa

Najpiękniejsze cytaty Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Miłość, życie, wojna

Felietonista, który potrafił jednym zdaniem wywołać wojnę

Jego "Kronikę tygodniową" w Wiadomościach Literackich czytano jako pierwszą — bo była błyskotliwa, ostra i absolutnie nieprzewidywalna. Słonimski żartował, że "bardziej opłaca się zjechać niż pochwalić" – i rzeczywiście, potrafił jednym felietonem narobić sobie wrogów w niemal każdej frakcji politycznej i artystycznej.

To jemu zawdzięczamy recenzję farsy, którą podsumował tak: "Lekkość i połysk jak nocnik wyrzucony na śmietnisko – ale usiedzieć na tym nie sposób".

A spektakl, którego nie chciał nawet skomentować, kwitował podpisem "a.s." — czytelnicy wiedzieli, że to najgorsza z możliwych ocen.

Człowiek, który walczył o wolność słowa – i płacił za to cenę

Choć nie lubił wielkich deklaracji, nie potrafił milczeć w momentach, gdy ważono los kultury. Współtworzył List 34, protest przeciwko cenzurze. Za swoją działalność był objęty zakazem druku i wyjazdów, a w 1968 roku – w czasie antysemickiej nagonki – wymazywany z mediów.

Słynął z bon motów, które obiegały Warszawę szybciej niż prasa. Pałac Kultury nazwał "małym, ale gustownym", a komunistów porównał do "Króla Midasa, tylko na odwrót".

Gdy Gomułka zarzucił Polakom pochodzenia żydowskiego sympatię do Izraela, Słonimski odpowiedział: "Rozumiem, że Polak może mieć jedną ojczyznę, ale dlaczego to ma być Egipt?" 

Redakcja poleca

12 najlepszych cytatów z Witolda Gombrowicza. „Nie ma ucieczki przed gębą”

10 cytatów z Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Znasz je z popularnych piosenek

Po wojnie: dylemat emigranta i powrót do Warszawy

Po 1945 roku żył w Londynie, działał w UNESCO i polskim PEN Clubie, walcząc o uwolnienie pisarzy z łagrów. Ostatecznie wrócił do Polski w 1951 r. Okres jego rozterek i politycznych uwikłań należy do najtrudniejszych w jego biografii – sam przyznawał, że często błądził. W 1956 r. został prezesem Związku Literatów Polskich i zaczął aktywnie wspierać środowisko twórców.

Służby Bezpieczeństwa zgromadziły na jego temat 12 tomów akt — zapisywano nawet, że kupił… ciasteczka i czekoladowego Mikołaja.

"Jestem Polakiem – i to dość maniakalnym"

Choć często wypominano mu żydowskie pochodzenie, sam o swojej tożsamości pisał więcej niż kiedykolwiek po 1968 r. W niewysłanym liście do Gomułki zanotował: "Jestem pisarzem polskim. Jestem Polakiem i to dość maniakalnym."

Tragiczny koniec i niezwykły testament

Zmarł w 1976 roku w wyniku obrażeń po wypadku samochodowym. Pochowany został w Laskach, a prawa autorskie przekazał Zakładowi dla Niewidomych — instytucji, którą wspierał przez lata.

10 najsłynniejszych cytatów Antoniego Słonimskiego

1. Gdy nie wiem, co robić, to na wszelki wypadek wolę zachować się przyzwoicie.
2. Brak poczucia humoru nie zawsze jest dowodem powagi.
3. Nie lubię wymiany poglądów, zawsze na tym tracę.
4. Aby kiwać, nie trzeba mieć specjalnie dobrej głowy. Wystarczy byle jaka.
5. Świat nie jest piłką futbolową/ Świat się podbija głową! głową! głową!
6. Człowiek może się rozpić, ponieważ uważa się za bankruta, a potem zbankrutować jeszcze doszczętniej, ponieważ pije.
7. Krzywda dokonana na jednostce przeważnie nie dochodzi do wiadomości ogółu
8. Anglicy wychodzą, nie żegnając się, a Polacy żegnają się, nie wychodząc.
9. Wszystkim to tyle, co nikomu.
10. Dowcip jest bronią, ale nie należy karać za nielegalne posiadanie dowcipu.

Źródło: PAP