Polka pionierką sztuki feministycznej. Wyprzedziła Zachód o kilka lat
Maria Pinińska-Bereś była prekursorką polskiej sztuki feministycznej. Tuż obok Natalii LL i Ewy Partum tworzyła dzieła, które rozliczały się z rolą kobiet w patriarchalnym społeczeństwie. Ona też była twórczynią serii rzeźb, która wyprzedziła zachodnie koncepcje. Mebelki były projektem, który zakwestionował przynależność kobiety do wyposażenia domowego. To ważny manifest nie tylko dla Polski, ale całego świata.
- Jak Maria Pinińska-Bereś wpłynęła na polską sztukę feministyczną.
- Co symbolizowały „mebelki” w twórczości Pinińskiej-Bereś.
- Dlaczego prace Pinińskiej-Bereś były przełomowe w sztuce współczesnej.
- Które tematy społeczne podejmowała Pinińska-Bereś w swoich dziełach.
Jej rzeźba zreformowała polską sztukę feministyczną. Była jedną z pierwszych, które poświęciły prace kobiecym doświadczeniom, problemom i wolności. O perspektywie swoich dzieł mówiła tak:
Odrzucając to, co konwencjonalne, musiałam sięgnąć do własnego „ja”. A to „ja” było kobietą, z całym bagażem problemów płci
Maria Pinińska-Bereś do dziś uznawana jest za jedną z najbardziej wyjątkowych postaci polskiej sztuki XX wieku. Była rzeźbiarką i performerką od początku związaną z krakowskim środowiskiem artystycznym. Jej twórczość rozliczała się z odwieczną rolą kobiety w patriarchalnym społeczeństwie. Uważała, że aby sztuka była w pełni kobieca, powinna sięgnąć do tradycyjnie przypisywanych kobietom technik. Tak właśnie powstały m.in. jej słynne mebelki – czyli seria rzeźb, w których Pinińska-Bereś łączyła fragmenty kobiecego ciała z przedmiotami codziennego użytku. W ten sposób artystka stworzyła pojęcie kobiety jako elementu wyposażenia gospodarstwa domowego. Sama też bardzo skutecznie go zakwestionowała.
– Pod koniec lat 60. zaczęłam formułować wizję mebelków. „Mebelki” powstawały lawinowo, jedne rodziły wizję następnych. Zaczęłam je ustawiać w pewne sąsiedztwa i zespoły, i tak dotknęłam zagadnień enviroment [czyli sztuki działającej na zmysły obserwatora, który pasywnie uczestniczy w przedstawianej mu sytuacji – red.] – wspominała artystka.
Mebelki zaprezentowano na drugiej w karierze artystki wystawie solowej. Obserwatorzy mogli wówczas zetknąć się z przedstawieniem kobiety jako maszynki do miłości, potrawy na stole czy zawartości śmietnika. Rzeźby Pinińskiej-Bereś budziły zainteresowanie, a jednocześnie wprawiały zwiedzających w zakłopotanie.
Polka, która zrewolucjonizowała sztukę feministyczną
W pracach artystki nagość, cielesność i erotyzm sprawnie łączyły się z zagadnieniami społecznymi. Były to dzieła odważne, ale nie wulgarne. Metaforyczne, ironiczne i zdecydowanie niepozbawione humoru.
Mebelki stanowiły jedną z pierwszych i tak istotnych wypowiedzi kobiety-artystki na temat spraw społecznych, stereotypów oraz nierówności płci. Perspektywa ta znacząco wpłynęła nie tylko na sztukę polską, lecz także światową. Krytyk Andrzej Kostołowski pisał, że Pinińska wyprzedziła zachodni nurt feministyczny o co najmniej kilka lat. Dziś jej prace wystawiane są w galeriach na całym świecie.
Źródło: CHILLIZET / Desa / Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki / Culture
