39 lat od premiery, a wciąż bawi do łez. Tego nie wiesz o komedii „C.K. Dezerterzy”

PRL był złotym okresem dla polskiego kina, szczególnie komediowego. W czasach, gdy cenzura i propaganda narzucały sztywne ramy, komedia stała się wentylem bezpieczeństwa. Filmy te w brawurowy sposób korespondowały z rzeczywistością, punktując jej przywary i wyśmiewając system. Bareja i Machulski stali się zaś filarami ówczesnego kina, których nieobecność (nawet chwilową) szybko dało się odczuć. Tak było zresztą w połowie lat osiemdziesiątych, aż do chwili pojawienia się Janusza Majewskiego – reżysera kultowych dziś „C.K. Dezerterów”, którzy powalili widownię na kolana.

39 lat od premiery, a wciąż bawi do łez. Tego nie wiesz o komedii „C.K. Dezerterzy”

„Dezerterzy” debiutowali na ekranach kin 22 września 1986 roku – dokładnie 39 lat temu. Z miejsca stali się przebojem sezonu. Wartka akcja, gwiazdorska obsada i znakomity humor, to wszystko złożyło się na sukces filmu, do którego widzowie wciąż chętnie wracają. Z okazji rocznicy premiery filmu zebraliśmy dla was ciekawostki, na temat jego powstania. Wiedzieliście, że fabuła „C.K. Dezerterów” oparta jest na faktach?

Carsko-królewscy dezerterzy nie byli wymysłem

„C.K. Dezerterzy” to nie film. Fabuła opiera się na powieści Kazimierza Sejdy, który był nie tylko pisarzem, ale też oficerem wojska polskiego. Opisywane przez niego historie były zapisem doświadczeń prawdziwych dezerterów – w tym jego samego. Sejda, został wcielony do wojska w 1917 roku i po przeszkoleniu wysłany na front włoski. Po nieudanej próbie przedarcia się do Santa Maria di Vettere Capua (gdzie tworzyły się oddziały polskie), został uznany za bohatera. Jego los odmienił się jednak w samym końcu wojny. Sejda na tyły frontu do położonej na Węgrzech jednostki wartowniczej. Władze wojskowe uznały go za podejrzanego zdrady i uwięziły, grożącą mu karą śmierci. Wtedy to autor powieści zdecydował się zdezerterować wraz z kilkoma towarzyszami niedoli.

„W lwiej części jest aż nadto prawdziwa [historia opisywana w książce – red.]. Trochę tylko przetasowałem czasokresy, ludzi i miejsca i powiązałem fakty w jedną całość” – pisał autor. Powieść zainspirowała Majewskiego do stworzenia scenariusza.

Sejda oskarżany był o plagiat

„C.K. Dezerterzy” byli jedynym dziełem w pisarskim dorobku Kazimierza Sejdy. Książkę wydał on w 1937 roku, lecz po wojnie szybko popadła w zapomnienie. Nie pomógł tu nawet fakt, że powieść Sejdy uznawana była za kontrowersyjną. Książka początkowo traktowana była niemal jak plagiat „Przygód dobrego wojaka Szwejka” Jarosława Haszka – łączyła je podobna tematyka, bohaterowie i humor. W rzeczywistości jednak był to zwykły przypadek. Polskie tłumaczenie Haszki pojawiło się na polskim rynku wydawniczym dopiero po ukazaniu się książki Sejdy.

Błędy historyczne

Pomimo oparcia na faktach, film zawiera błędy historyczne dotyczące uzbrojenia żołnierzy armii austro-węgierskiej. Żołnierze w „Dezerterach” Majewskiego używają niemieckiej broni.

Miejsca kręcenia

Zdjęcia do filmu realizowano w Twierdzy Modlin, Zgierzu, Skierniewicach (Polska) oraz w Kisterenye, Paszto, Szentendre, Vácu i Budapeszcie (Węgry).

Źródło: CHILLIZET / Film Polski / Polskie Radio / Filmweb