Hitchcock chciał ciszy, a on stworzył muzykę, która przeraża do dziś. "Geniusz grozy"

Zamykasz oczy i słyszysz ten dźwięk: ostre, niemal fizycznie tnące uszy uderzenia smyczków. Choć od premiery "Psychozy" minęło ponad 60 lat, muzyka Bernarda Herrmanna wciąż wywołuje ciarki na plecach. W grudniu 2025 r. mija 50. rocznica śmierci geniusza, bez którego kino Alfreda Hitchcocka, Martina Scorsese czy Quentina Tarantino nie byłoby takie samo. Poznajcie historię człowieka, który kłócił się z największymi reżyserami, by nadać filmom duszę.

Gdyby nie on, słynna scena pod prysznicem w "Psychozie" mogłaby być... cicha. Alfred Hitchcock początkowo chciał, by morderstwo Marion Crane odbyło się bez muzyki. Herrmann jednak zaryzykował, złamał instrukcję mistrza i przygotował partyturę na same instrumenty smyczkowe. Efekt przeszedł jego oczekiwania? Janet Leigh, odtwórczyni głównej roli, do końca życia miała traumę i nie potrafiła wejść pod prysznic, jeśli nie sprawdziła wcześniej wszystkich zamków w drzwiach.

Partner, a nie dostawca usług

Bernard Herrmann nie był typowym rzemieślnikiem z Hollywood. Podczas gdy inni kompozytorzy potulnie czekali w studiach na gotowy montaż, on wchodził na plan, kłócił się o wizję i żądał pełnej niezależności. "Mam ostatnie słowo – albo nie komponuję" – mawiał.

Dla reżyserów był wyzwaniem. Bywał szorstki, nazywano go "wirtuozem nieokreślonej złości". Jednak giganci tacy jak Orson Welles wiedzieli, że warto znosić jego humory. Przy „Obywatelu Kane” Herrmann nie tylko ilustrował obraz – on budował psychologię postaci. Zamiast pompatycznych orkiestr, serwował dźwięki izolacji, ambicji i rozpaczy.

Redakcja poleca

"Boję się tych, którzy wiedzą najlepiej". Kilka myśli Krzysztofa Kieślowskiego o Polsce i Polakach

Bogusław Linda: "Te dwie role wykończyły mnie fizycznie i emocjonalnie"

Złota era z Hitchcockiem i bolesne rozstanie

Współpraca Herrmanna z Alfredem Hitchcockiem to jeden z najbardziej fascynujących duetów w historii sztuki. Przez lata rozumieli się bez słów, tworząc arcydzieła takie jak "Zawrót głowy" czy "Marnie". To była twórcza symbioza: Hitchcock dawał obraz, Herrmann nadawał mu emocjonalny ciężar.

Dlaczego ta współpraca się skończyła? Poszło o zmianę trendów. W latach 60. producenci naciskali na bardziej "popowe", radiowe hity w filmach. Hitchcock uległ presji przy filmie "Rozdarta kurtyna", żądając od Herrmanna czegoś lżejszego. Kompozytor uznał to za zdradę artystyczną. Panowie nigdy więcej ze sobą nie zagadali, kończąc jedną z najważniejszych er w dziejach kina gwałtownym zerwaniem.

Redakcja poleca

Coppola i Scorsese uwielbiają ten polski film. "Te obrazy wracają do mnie z ogromną siłą"

Tego nie było w scenariuszu. McConaughey improwizował i zachwycił Martina Scorsese

Odrodzenie u boku Scorsese

Kiedy wydawało się, że Hollywood o nim zapomina, po Herrmanna sięgnęło „młode pokolenie” – Brian De Palma i Martin Scorsese. To właśnie dla tego drugiego Herrmann napisał swoją ostatnią, mroczną partyturę do „Taksówkarza”.

Zamiast klasycznej orkiestry, zaproponował brudne, duszne, jazzowe solo na saksofonie, które idealnie oddawało klimat nowojorskiego piekła, w którym pogrążał się Travis Bickle (Robert De Niro).

Herrmann zmarł w nocy z 24 na 25 grudnia 1975 roku, zaledwie kilka godzin po zakończeniu nagrań do tego filmu. Odszedł w chwili, gdy po raz kolejny udowodnił, że jest bezkonkurencyjny.

Dlaczego wciąż go słuchamy?

Geniusz Herrmanna polegał na tym, że jako jeden z pierwszych zrozumiał, że muzyka filmowa to nie „tło do kotleta”, ale nieodłączna część obrazu. Dziś jego echa słyszymy u Quentina Tarantino (pamiętacie charakterystyczny gwizd z „Kill Bill”? To motyw Herrmanna z filmu „Twisted Nerve”) czy w thrillerach współczesnych mistrzów grozy.

Bernard Herrmann nauczył nas, że to, co słyszymy, jest równie ważne jak to, co widzimy. I choć minęło pół wieku od jego śmierci, każde ostre uderzenie smyczków w kinie przypomina nam o „Benny’m” – człowieku, który wiedział, jak brzmi strach.

Źródło: CHILLIZET/ PAP Mateusz Wyderka