Zdobył Literackiego Nobla 2025: 4 książki László Krasznahorkaia, które musisz przeczytać

László Krasznahorkai, węgierski prozaik i scenarzysta filmowy (ur. 1954 r. w Gyuli), został uhonorowany Literacką Nagrodą Nobla w 2025 roku. Akademia Szwedzka doceniła go "za fascynującą i wizjonerską twórczość, która w obliczu apokaliptycznego terroru potwierdza siłę sztuki". Ta nagroda umacnia jego pozycję jako jednego z najważniejszych żyjących pisarzy. Jest to twórca, którego styl (charakteryzujący się długimi, płynnymi zdaniami, często z minimalną liczbą akapitów lub bez nich) porównywany jest do strumienia świadomości lub fraz Thomasa Bernharda. Jego proza stawia przed czytelnikiem wyjątkowe wyzwania, ukazuje katastrofę i rozpad porządku, ale jednocześnie odsłania możliwość duchowej przemiany i doświadczenia piękna w obliczu chaosu. Amerykańska eseistka Susan Sontag nazwała Krasznahorkaia "współczesnym węgierskim mistrzem apokalipsy".

Tym, którzy chcą poznać jego twórczość, polecamy cztery najważniejsze dzieła, które zostały przełożone na język polski.

Szatańskie tango (1985), Wydawnictwo W.A.B.

Ten debiut literacki z 1985 roku jest uznawany za klasykę współczesnej literatury i przyniósł autorowi pierwsze światowe uznanie. "Szatańskie tango" to mroczna alegoria rozpadu wspólnoty, rozgrywająca się w zapomnianej, podupadłej wsi. Mieszkańcy żyją w zawieszeniu, a wieść o powrocie tajemniczego Irimiasa, fałszywego proroka, budzi w nich złudzenie odrodzenia. Jest to opowieść o podatności ludzkiej na iluzje i metafora społeczeństwa pogrążonego w spirali niemożności. Dzieło to doczekało się adaptacji filmowej w reżyserii Béli Tarra (film trwa aż 7 godzin!).

Redakcja poleca

5 książek na jesień polecanych przez Magdalenę Kasperowicz. Zanurz się w literaturze

12 polskich książek, które "zmienią twoje życie". Będziesz inaczej patrzeć na świat

Melancholia sprzeciwu (1989), Wydawnictwo W.A.B.

Wydana w 1989 roku, książka ta (tytuł bywa tłumaczony również jako "Melancholia oporu") jest powieścią-przypowieścią o manipulacji społecznej. Fabuła koncentruje się wokół przybycia do małego, węgierskiego miasteczka cyrku, którego główną atrakcją jest wypchany, gigantyczny wieloryb. To pozornie absurdalne zdarzenie wywołuje zbiorową histerię i niepokój.

W powieści kontrastują ze sobą dwie postacie: Waluszka (Valuszka) i pan Eszter (Guster). Waluszka, urzeczony pięknem i ogromem kosmosu, usiłuje przekazać pijakom w barze nadzieję (wyjaśniając zaćmienie słońca jako tymczasową ciemność, po której wraca słońce). Eszter zaś, muzyk, dąży do przywrócenia "naturalnej harmonii" w muzyce, walcząc z nowym 12-tonowym strojeniem Werkmeistra. Ich idealizm i optymistyczne marzenia zderzają się z brutalną rzeczywistością rewolucji, wywołanej przybyciem wieloryba i księcia (karła). Książka kończy się pesymistyczną konkluzją, podkreślającą bezsens i melancholię oporu przeciwko chaosowi i śmierci, gdzie samo życie jest chwilowym stanem napięcia. Powieść została zekranizowana w 2000 roku jako "Harmonie Werckmeistra" przez Bélę Tarra.

Wojna i wojna (1999), wydawnictwo W.A.B.

Ta powieść opiera się na "monologu-wędrówce" archiwisty Györgya Korima. Korim, starszy i schorowny, odnajduje starożytny, piękny rękopis, który uważa za klucz do ocalenia ludzkości. To historia o czterech mężczyznach, których wojna ściga, dokądkolwiek się udają (a podróżują przez miejsca i epoki). Korim postanawia uwiecznić ten tekst, publikując go w internecie w Nowym Jorku, by zapewnić mu "przestrzeń wiecznego istnienia", tuż przed planowanym samobójstwem. Niestety internet (pomimo iluzji trwałości) okazuje się miejscem, gdzie małe dzieło jest niemożliwe do znalezienia i może zostać wymazane, jeśli nie generuje określonych korzyści. Ta misja staje się obsesją Korima. A sama powieść jest balansowaniem między tragedią a komedią, ukazując, jak nieistotne w obliczu całego świata jest nasze życie. Powieść jest alegorią ludzkiego pragnienia nieśmiertelności poprzez słowo. A Krasznahorkai wciąga czytelnika w niezwykły labirynt zbudowany na granicy historii, filozofii i metafizyki, realności i mitu, prawdy i fikcji.

Redakcja poleca

Te książki warto przeczytać choć raz w życiu. Na liście 15 kultowych pozycji

Brytyjczycy umieścili tę polską powieść na liście "100 najlepszych książek XXI wieku"

A świat trwa (2017), Wydawnictwo Czarne

To zbiór krótkich prozatorskich opowiadań László Krasznahorkaia. Historie te, utrzymane w rytmie charakterystycznym dla prozy Krasznahorkaia (zdanie bez końca), mają ambitny zasięg geograficzny, rozgrywając się w miejscach, takich jak Szanghaj, Kijów, Varanasi, czy Stambuł. Bohaterowie, często anonimowi i zepchnięci na margines, starają się zrozumieć sens świata, który pomimo nieuchronnego rozpadu, wciąż trwa. Jest to medytacja nad ludzkim trwaniem w świecie pozbawionym punktów oparcia – proza kontemplacyjna, która wzmacnia echa jego wcześniejszych, apokaliptycznych dzieł.

Inne znaczące dzieło László Krasznahorkaia

Warto również wspomnieć o powieści z 2016 r. "Baron Wenckheim's Homecoming" ("Powrót barona Wenckheima"), która nie został jeszcze przetłumaczona na język polski. Opowiada ona o zrujnowanym arystokracie powracającym z emigracji w poszukiwaniu miłości, ale zastającym społeczność pogrążoną w dekadencji.

Literacka Nagroda Nobla w 2025 roku, przyznana Krasznahorkaiowi, jest ostatecznym dowodem na to, że jego twórczość jest niezwykle istotna dla współczesnego czytelnika. Jego proza łączy środkowoeuropejski absurd (porównywany do Kafki i Bernharda) z kontemplacją filozoficzną. Wcześniej wyróżniony również Międzynarodową Nagrodą Bookera (2015), Krasznahorkai oferuje czytelnikom doświadczenie całościowe i mistyczne, w którym forma i treść stapiają się w jedno. Czytanie jego dzieł to zanurzenie się w unikalny, gęsty język, który – jak stwierdziła Akademia Szwedzka – w obliczu "apokaliptycznego terroru potwierdza siłę sztuki". Jego monumentalna spuścizna literacka jest nowym punktem odniesienia dla literatury światowej.

Źródło: CHILLIZET