W upały Polacy masowo sięgają po wentylatory. Eksperci ostrzegają: to może szkodzić

• Nie masz klimatyzacji? Poznaj sprawdzone sposoby na upały
• Dlaczego wentylator może być groźny podczas ekstremalnych temperatur? Eksperci wyjaśniają

Fale upałów to już nie tylko letnia niedogodność – stają się one coraz poważniejszym zagrożeniem dla zdrowia i życia. Zmiany klimatyczne sprawiają, że wysokie temperatury pojawiają się częściej, trwają dłużej i są bardziej intensywne. Na całym świecie rośnie liczba osób narażonych na skrajne gorąco. Szczególnie niepokojące jest to, że śmiertelność z powodu upałów wśród osób powyżej 65. roku życia wzrosła aż o 85% pomiędzy latami 2000-2004 a 2017-2021.

Nasza odporność na upały także się zmniejsza. Starzejemy się jako społeczeństwo, a starsze osoby gorzej znoszą wysokie temperatury. Poza tym coraz więcej osób cierpi na choroby przewlekłe, m.in. na choroby serca, układu oddechowego, cukrzycę, demencję, czy problemy z nerkami. Dlatego tak ważne jest, by wiedzieć, jak skutecznie radzić sobie z upałem – zwłaszcza gdy nie mamy dostępu do klimatyzacji.

Czy wentylator zawsze pomaga? Niekoniecznie

Choć wentylator wydaje się najprostszym sposobem na ochłodę, to w ekstremalnych warunkach może pogorszyć sprawę. Eksperci ostrzegają: przy temperaturach powyżej 40°C wentylator, zamiast chłodzić może dodatkowo ogrzewać nasze ciało. Dzieje się tak dlatego, że zamiast wspomagać parowanie potu, zaczyna on "dmuchać" gorącym powietrzem na skórę, co zwiększa nagrzewanie przez konwekcję. Szczególnie narażone na to są osoby starsze, których organizmy gorzej radzą sobie z regulacją temperatury – pocą się mniej, przez co trudniej im schłodzić ciało.

Redakcja poleca

Bierzesz gorący prysznic po podróży samolotem? Lepiej tego nie rób

Ten sposób mycia się sprzyja uważności. "Można też zaoszczędzić na rachunkach za wodę"

Wentylator + mokra koszulka? Nie zawsze skuteczne

Badania pokazują, że połączenie wentylatora z mokrą koszulką przy bardzo wysokich temperaturach (ponad 42°C) rzeczywiście zwiększa wydzielanie potu. Niestety – nie zmniejsza to obciążenia cieplnego organizmu. Prawdopodobnie dlatego, że ciepło dostarczane przez wentylator niweluje korzyści z parowania wody ze skóry.

Jak więc przetrwać upały? Oto sprawdzone sposoby

1. Chłodzenie się mokrą odzieżą – noszenie mokrej, lekkiej koszulki to prosty i skuteczny sposób na obniżenie temperatury ciała – zwłaszcza dla osób starszych. Wilgoć pomaga lepiej odprowadzać ciepło, a przy okazji zmniejsza potrzebę pocenia się, co ma znaczenie dla osób z osłabionym uczuciem pragnienia i ograniczoną potliwością.
2. Unikaj słońca i wysiłku – w godzinach największego upału staraj się nie wychodzić z domu ani nie podejmować intensywnej aktywności fizycznej. W słońcu temperatura odczuwalna może być nawet o 10-15°C wyższa niż w cieniu. Jeśli możesz, spędź 2-3 godziny dziennie w chłodnym miejscu, np. w bibliotece, centrum handlowym, czy chłodniejszym pokoju.
3. Zadbaj o chłód w mieszkaniu – po zmroku otwieraj okna, by wpuścić chłodniejsze powietrze. W dzień trzymaj okna zamknięte i zasłonięte roletami – to ograniczy nagrzewanie wnętrza. Wyłącz też niepotrzebne urządzenia elektryczne, które emitują ciepło. Jeśli masz klimatyzację, ustaw ją na 27°C i włącz wentylator – dzięki temu będzie wydawało się chłodniej o kilka stopni, a jednocześnie zużyjesz nawet o 70% mniej prądu.
4. Pij dużo wody i schładzaj ciało – nawadniaj się regularnie – najlepiej pić 1 szklankę wody na godzinę, czyli 2-3 litry dziennie. Chłodne prysznice, kąpiele, zwilżanie skóry mokrą ściereczką, czy spryskiwanie wodą, to proste sposoby na obniżenie temperatury ciała. Pomaga także noszenie wilgotnych, przewiewnych ubrań.
5. Zadbaj o najbardziej narażonych – regularnie sprawdzaj, jak czują się osoby starsze, chore przewlekle, z niepełnosprawnościami lub mieszkające samotnie. Pamiętaj, by nigdy nie zostawiać dzieci ani zwierząt w zaparkowanych samochodach – temperatura wewnątrz rośnie błyskawicznie. Jeśli przewozisz niemowlę w wózku, nie zakrywaj go suchym materiałem – użyj wilgotnej, cienkiej tkaniny, którą regularnie nawilżaj. Można też użyć małego wentylatorka, który pomoże zwiększyć parowanie z mokrej powierzchni.

Podsumowując, upały potrafią być niebezpieczne, ale odpowiednia wiedza i szybka reakcja mogą uratować zdrowie, a nawet życie. Proste działania, takie jak chłodzenie się mokrą koszulką, picie wody czy unikanie słońca, mają ogromne znaczenie. Warto je znać i stosować w upalne dni.

Źródło: CHILLIZET/ PAP Zdrowie/ WHO/ "Keeping older individuals cool in hot and moderately humid conditions: wetted clothing with and without an electric fan", Matthew N Cramer, Mu Huang, Gilbert Moralez, Craig G Crandall, Journal of Applied Physiology, journals.physiology.org/