Malowana wieś w Małopolsce. Odkryj "kolorowy cud Polski"
Zalipie to malowana wieś w Małopolsce, gdzie od pokoleń kultywowana jest unikatowa tradycja zdobienia domów barwnymi motywami kwiatowymi. Odwiedź Dom Malarek i Zagrodę Felicji Curyłowej, by odkryć to magiczne miejsce.
- Zalipie od końca XIX wieku kultywuje zwyczaj zdobienia domów, studni i płotów barwnymi wzorami kwiatowymi
- Odwiedź Dom Malarek (Gminny Ośrodek Kultury) oraz Zagrodę Felicji Curyłowej, zachowaną w niezmienionej postaci, prezentującą życie i twórczość słynnej malarki.
- Przekazywana z pokolenia na pokolenie sztuka rozkwita szczególnie podczas najstarszego w Polsce konkursu sztuki ludowej, organizowanego zawsze w pierwszą niedzielę po Bożym Ciele
Jeśli szukasz miejsca, które zachwyci cię kolorami i unikalną tradycją, koniecznie wpisz Zalipie na swoją listę weekendowych celów podróży. Ta malownicza wieś w Małopolsce, na Powiślu Dąbrowskim, która słynie z tego, że jej domy dosłownie "zakwitają". To idealne miejsce dla aktywnych turystów, pragnących odkrywać nowe, fascynujące zakątki Polski.
Dlaczego Zalipie jest tak wyjątkowe?
Zalipie to bez wątpienia najbardziej kolorowa wieś w Polsce. Jej niezwykłość tkwi w kultywowanej od końca XIX wieku tradycji malowania gospodarstw. Początki tego zwyczaju były bardzo praktyczne: w dawnych, tzw. dymnych chatach, dym z paleniska okopcał ściany, a gospodynie bieląc je wapnem, tworzyły na nich białe plamy, zwane "packami", aby rozjaśnić i upiększyć wnętrza. Z czasem, po upowszechnieniu się pieców z kominami, te proste "packi" ewoluowały w śmiało komponowane wzory, w których dominowały kwiaty i zawijasy. Miejscowe artystki podpatrzyły techniki mieszania farb i dobierania kolorów u malarza w kościele parafialnym w Gręboszowie.
Obecnie, kwiatowymi wzorami przyozdabia się niemal wszystko: budynki gospodarcze i mieszkalne, studnie, piwnice, ogrodzenia, przydrożne kapliczki, a nawet wnętrza współcześnie budowanych domów. Zalipiańskie kwiaty, upięte w charakterystyczne bukiety i girlandy, są unikalne, a ich styl nieustannie ewoluuje. Każdy bukiet jest wizytówką autora, tworzoną odręcznie, bez użycia szablonów.
Kluczową postacią w promocji tej sztuki była wybitna malarka Felicja Curyło (1903-1974). Jej dom stał się ważnym miejscem dla wszystkich zainteresowanych sztuką ludową.
Tradycję podtrzymuje coroczny konkurs "Malowana Chata", organizowany od ponad 55 lat przez Muzeum Okręgowe w Tarnowie i Dom Malarek. Konkurs odbywa się w pierwszą niedzielę po Bożym Ciele. Wtedy to każdy, kto potrafi, bierze pędzel i odnawia lub tworzy nowe malowidła w swoim obejściu. To zdecydowanie najlepszy czas na odwiedzenie Zalipia.
Jak dotrzeć do Zalipia?
Zalipie położone jest w województwie małopolskim, około 20 km na północ od Tarnowa. Jest to obszar należący do najcieplejszych w Polsce.
- Samochodem: Najwygodniej jest dotrzeć autostradą A4, zjeżdżając na "Tarnów Centrum". Z rogatek Tarnowa do Zalipia to już tylko około 30 minut jazdy wąskimi, lokalnymi drogami. Podróż z Krakowa zajmuje około 1,5 godziny, a z Rzeszowa kwadrans mniej.
- Rowerem: Zalipie to rozległa wieś z rozrzuconymi malowanymi domami, dlatego zwiedzanie na rowerze to doskonały pomysł. Możesz dojechać z Tarnowa, przejeżdżając przez Żabno i Niecieczę, a wracając, skorzystać z przeprawy promowej na Dunajcu i trasy rowerowej Velo Dunajec.
Co jeszcze warto zobaczyć w Zalipiu i okolicach?
Samo Zalipie oferuje wiele atrakcji związanych z tradycją malowania, ale i okolica ma coś do zaoferowania.
W Zalipiu warto zobaczyć:
- Dom Malarek (Gminny Ośrodek Kultury) – to serce zalipiańskiej sztuki, gdzie uzyskasz informacje o tej lokalnej tradycji, zobaczysz wystawy prac, a nawet – jeśli masz szczęście – spotkasz malarki podczas pracy i weźmiesz udział w warsztatach plastycznych, takich jak "Zalipiańskie malowanki". Przed budynkiem znajdziesz chętnie fotografowaną, kolorową chatkę i uroczą studnię. Dom Malarek jest czynny w sezonie (od czerwca do końca września) od poniedziałku do piątku od 8:00 do 18:00, w weekendy od 11:00 do 18:00, a poza sezonem od poniedziałku do piątku od 8:00 do 16:00.
- Zagroda Felicji Curyłowej – to filia Muzeum Etnograficznego w Tarnowie. Dom Felicji Curyłowej został zachowany w identycznej postaci, jak za życia malarki. Zobaczysz tu bogato zdobione wnętrza, w tym czarną powałę z białymi wzorami, tradycyjny strój powiślański oraz pięknie wymalowany niebieski piec. Na terenie zagrody znajduje się również bogato zdobiona Chata Stefanii Łączyńskiej, która jako jedyna umożliwia wejście do wnętrza pomalowanego domu, a także Chata biedniacka i dawna obora ze sprzętem rolniczym. Wstęp jest płatny (bilet normalny 12 zł, ulgowy 9 zł). Zagroda czynna jest sezonowo (od 1 maja do 30 września) od wtorku do soboty od 10:00 do 18:00 oraz w niedziele od 9:00 do 17:00, a poza sezonem w krótszych godzinach.
- Kościół parafialny pw. św. Józefa – ten jednonawowy kościół z czerwonej cegły z zewnątrz wydaje się zwyczajny, ale jego wnętrze jest bogato zdobione w zalipiańskie motywy kwiatowe. W kaplicy św. Błażeja wyeksponowane są unikatowe, ręcznie haftowane ornaty.
- Inne malowane obiekty – oprócz prywatnych gospodarstw, kwiatowymi wzorami ozdobione są także remiza strażacka, przedszkole i szkoła. Możesz również poszukać prywatnych malowanych domów rozsianych po wsi – niektóre oferują zwiedzanie za niewielką opłatą.
Będąc w okolicach Zalipia, warto rozważyć zwiedzanie:
- Tarnowa – to miasto uznawane przez CNN za jedno z najatrakcyjniejszych w Europie, często nazywane "polskim biegunem ciepła". Zobaczysz tu gotycko-renesansowy ratusz, renesansowe kamienice, pomnik gen. Bema oraz monumentalny dworzec kolejowy.
- Wiślica – odwiedź nowe, multimedialne muzeum w podziemiach wiślickiej kolegiaty.
- Dąbrowa Tarnowska – zwiedź gruntownie odnowioną synagogę chasydzką, która jest największą zachowaną synagogą w Małopolsce.
- Odporyszów – poznaj historię "galicyjskiego Ikara", Jana Wnęki – chłopskiego konstruktora-samouka, który w XIX wieku budował maszyny latające. Znajduje się tu jego pomnik i muzeum.
- Masyw Brzanki na Pogórzu Ciężkowickim – dla miłośników trekkingu to idealne miejsce na około 14 km wędrówkę z Lubaszowej do Ryglic. Z wieży widokowej na szczycie Brzanki rozpościerają się piękne widoki, a przy dobrej widoczności zobaczysz nawet szczyty Tatr.
Zalipie to miejsce, które żyje swoim rytmem i kultywuje tradycję dla siebie, co sprawia, że wizyta jest autentycznym doświadczeniem.
Źródło: CHILLIZET/ siecnajciekawszychwsi.pl/ muzeum.tarnow.pl/ Wikipedia/ Południk21.pl/ hasajacezajace.com/ OSP Zalipie/ dommalarek.pl
