Skąd wzięło się słowo "babcia"? Kiedyś przypisywano mu magiczną moc

Kim były dawne Baby? To stąd pochodzi słowo “babcia”

21 stycznia obchodzimy Dzień Babci. “Baba” to jedno z pierwszych słów maluchów, przynajmniej w Polsce. W krajach słowiańskich, takich jak Polska, Czechy, Słowacja, Rosja, Ukraina, Bułgaria czy Serbia, dzieci mówią do swoich babć podobnie. Zwykle ma wspólny rdzeń „bab”, choć końcówki mogą się różnić (polska „babcia”, czeska „babička”, rosyjska „babuszka”, serbska „baka”, bułgarska “baba”). Skąd właściwie pochodzi to słowo? W świecie Słowian “babą” zostawała kobieta, która przeszła menopauzę i choć nie mogła mieć dzieci, zyskiwała dostęp do wiedzy duchowej. Kobiety w takim wieku nazywano też widzącymi, mądrymi, a później znachorkami. Uważano, że “zatrzymanie krwi” wewnątrz pomaga zachować witalność i energię.

Tylko „baby” mogły odbierać porody (akuszerki), zamawiać choroby (szeptać zaklęcia) i przygotowywać ciała do pochówku. Podczas obrzędów Dziadów, terminem baby określano dusze zmarłych kobiet, które odwiedzały domostwa. W tamtych czasach kobiety bardzo rzadko dożywały starości, dlatego takie zjawisko było czymś nienaturalnym, budzącym lęk. Uważano, że “baba” to istota komunikująca się z zaświatami, która w zamian za długowieczność obiecała służyć tajemniczym straszydłom. Najgorsze, co mogło się wydarzyć, to spotkanie baby cmentarnej. Nie była demonem, lecz kobietą o szczególnym, granicznym statusie, stojącą między światem żywych a zmarłych. Miała pilnować porządku w trakcie pogrzebu. Słowianie mieli też “Baby polne”, “Baby jagodowe” czy “Baby grochowe”.

Wierzono, że często przyjmują one postać pięknej dziewczyny, by w ten sposób zwabić nieostrożnego mężczyznę. Baby czyhały również przy stawach i jeziorach, marząc o tym, by być jak urocze rusałki.

Baba Jaga i jej siostry

Najsłynniejszą Babą ze słowiańskich legend jest Baba Jaga, nieprzypadkowo mieszkająca w chatce na kurzej łapce. Dawni Słowianie chowali zmarłych w tzw. domach umarłych – drewnianych skrzyniach umieszczonych na wysokich palach (pniach drzew), by chronić je przed zwierzętami.

Jaga wywodzi się od prasłowiańskiego (j)ęga, oznaczającego „męka”, „męczarnia”, „groza”, „niebezpieczny”. Baba Jaga nie atakowała każdego. Większość osób, które trafiały do jej chatki, poddawała trudnym próbom. Spryt i pracowitość pomagały uniknąć kary, a Baba Jaga rozdawała prezenty, które były ważnym amuletem.

Postać Baby Jagi nie jest odosobniona – podobne figury pojawiają się w folklorze wielu ludów Europy i regionów sąsiednich. Jej odpowiedniki to m.in. niemiecka Frau Holle, rumuńska Vîjbaba, węgierska wiedźma Bogorkań, mongolska Ałmas, a także włoska Befana (zwana też Betunią). Analogiczne postacie występują również w tradycji Adygów, gdzie znane są jako Naszguszidza lub Naguczica (Нашгушидза, Нагучица).

Niektórzy sądzą, że istniały też dobre Baby, jednak ciężko znaleźć jakiekolwiek wzmianki o nich…

Źródło: CHILLIZET/naszeszlaki.pl