Kino, które ukształtowało Polskę. Oto 70 tytułów z Listy Polskiego Dziedzictwa Filmowego

27 października, w Światowy Dzień Dziedzictwa Audiowizualnego, Filmoteka Narodowa przedstawiła pierwszą w historii Listę Polskiego Dziedzictwa Filmowego. Znalazły się na niej produkcje, które w sposób szczególny współtworzyły polską kulturę, wyobraźnię i pamięć.

„Powstała w przekonaniu, że kino nie sprowadza się do roli widowiska, towaru ani nawet kanonizowanych arcydzieł. Jest przestrzenią pamięci zbiorowej, świadectwem historii i częścią wspólnego dziedzictwa kulturowego” – argumentowała Filmoteka Narodowa.

Lista Polskiego Dziedzictwa Filmowego. Oto filmy, które współtworzyły polską kulturę

Na Liście Polskiego Dziedzictwa Filmowego wyróżniono 70 produkcji. Te wyłoniono na podstawie dwóch głównych kryteriów: filmy musiały mieć co najmniej 20 lat oraz jeden reżyser mógł się pojawić na liście maksymalnie dwukrotnie. Od 2026 roku proces selekcji stanie się wydarzeniem cyklicznym. Każdego roku do listy dodawanych będzie 10 nowych tytułów, które Filmoteka wyłoni w drodze plebiscytu. Inicjatorką i pomysłodawczynią projektu jest Monika Supruniuk, zastępczyni dyrektora FINA.

Nadrzędnym celem Listy Polskiego Dziedzictwa Filmowego było stworzenie mapy zbiorowej pamięci. „Jej siła tkwi w różnorodności, obok arcydzieła polskiej kinematografii może się na niej znaleźć krótki dokument rejestrujący życie codzienne sprzed stu lat” – przekonywała Filmoteka Narodowa.

Najstarszym filmem, jaki znalazł się na liście, jest „Pruska kultura” Mojżesza Towbina z 1908 roku. Spis zamknęło zaś „Wesele” Wojciecha Smarzowskiego z 2004 roku. Wśród wyróżnionych znalazł się m.in. Krzysztof Kieślowski, Andrzej Wajda, Sylwester Chęciński czy Roman Polański. Filmy, które znalazły miejsce na liście to m.in. „Sami swoi”, „Akademia Pana Kleksa”, „Miś”, „Przesłuchanie” czy „Dzień świra”. Pełną Listę Polskiego Dziedzictwa Filmowego autorstwa Filmoteki Narodowej zamieszczamy poniżej.

1900

• 1908 / Pruska kultura / Mojżesz Towbin

1910

• 1916 / Bestia / Aleksander Hertz
• 1919 / Ludzie bez jutra / Aleksander Hertz

1920

• 1925 / Film amatorski zarejestrowany aparatem „Oko” Kazimierza Prószyńskiego / autor niezidentyfikowany
• 1929 / Mocny człowiek / Henryk Szaro 

1930

• 1930 / Janko Muzykant / Ryszard Ordyński
• 1934-1961 / Filmy eksperymentalne Pawła Binna
• 1935 / Mistrz Chochelka w opałach / Jan Jarosz
• 1935 / Sztandar wolności / Ryszard Ordyński
• 1936 / Mir kumen On (Droga młodych) / Aleksander Ford
• 1937 / Przygoda człowieka poczciwego / Stefan i Franciszka Themerson
• 1937 / Dziewczęta z Nowolipek / Józef Lejtes
• 1937 / Piętro wyżej / Leon Trystan
• 1937 / Dybuk / Michał Waszyński

1940

• 1944-1995 / Polska Kronika Filmowa
• 1946 / Zakazane piosenki / Leonard Buczkowski
• 1946 / Wielka droga / Michał Waszyński
• 1946 / Gimnastyka dla wszystkich / Natalia Brzozowska, Konstanty Gordon
• 1947 / Ostatni etap / Wanda Jakubowska
• 1949 / Pan Piórko śni / Zenon Wasilewski 

1950

• 1953 / Przygoda na Mariensztacie / Leonard Buczkowski
• 1957 / Ludzie z pustego obszaru / Władysław Ślesicki, Kazimierz Karabasz
• 1957 / Był sobie raz... / Walerian Borowczyk, Jan Lenica
• 1957 / Ewa chce spać / Tadeusz Chmielewski
• 1958 / Popiół i diament / Andrzej Wajda
• 1958 / Ostatni dzień lata / Tadeusz Konwicki
• 1958 / Dwaj ludzie z szafą / Roman Polański
• 1957 / Eroica / Andrzej Munk
• 1959 / Awantura o Basię / Maria Kaniewska

1960

• 1960 / Matka Joanna od Aniołów / Jerzy Kawalerowicz
• 1960 / Muzykanci / Kazimierz Karabasz
• 1960 / Krzyżacy / Aleksander Ford
• 1964 / Rękopis znaleziony w Saragossie / Wojciech Jerzy Has
• 1964 / Rysopis / Jerzy Skolimowski
• 1967 / Archeologia / Andrzej Brzozowski
• 1967 / Sami swoi / Sylwester Chęciński
• 1968 / Schody / Stefan Schabenbeck

1970

• 1970 / Rejs / Marek Piwowski
• 1971 / Trzecia część nocy / Andrzej Żuławski
• 1972 / Perła w koronie / Kazimierz Kutz
• 1972 / Na wylot / Grzegorz Królikiewicz
• 1974 / Potop / Jerzy Hoffman
• 1975 / Sztuka konsumpcyjna / Natalia LL
• 1976 / Człowiek z marmuru / Andrzej Wajda
• 1976 / Elementarz / Wojciech Wiszniewski
• 1976 / Barwy ochronne / Krzysztof Zanussi
• 1977 / Wielka podróż Bolka i Lolka / Władysław Nehrebecki, Stanisław Dülz
• 1978-1999 / Z mojego okna / Józef Robakowski
• 1979 / Ostry film zaangażowany / Julian Józef Antonisz
• 1979 / Amator / Krzysztof Kieślowski

1980   

• 1980 / Gadające głowy / Krzysztof Kieślowski
• 1980 / Miś / Stanisław Bareja
• 1980 / Tango / Zbigniew Rybczyński
• 1981 / Kobieta samotna / Agnieszka Holland
• 1981 / Vabank / Juliusz Machulski
• 1982 / Krzyk / Barbara Sass
• 1982 / Przesłuchanie / Ryszard Bugajski
• 1983 / Akademia Pana Kleksa / Krzysztof Gradowski
• 1984 / O-bi, o-ba: Koniec cywilizacji / Piotr Szulkin
• 1985 / Medium / Jacek Koprowicz

1990

• 1990 / Ucieczka z kina „Wolność” / Wojciech Marczewski
• 1992 / Psy / Władysław Pasikowski
• 1992 / Miejsce urodzenia / Paweł Łoziński
• 1995 / Wszystko może się przytrafić / Marcel Łoziński
• 1999 / Dług / Krzysztof Krauze

2000   

• 2000 / Że życie ma sens / Grzegorz Lipiec
• 2002 / Katedra / Tomasz Bagiński
• 2002 / Dzień świra / Marek Koterski
• 2003 / Concorde / Wilhelm Sasnal
• 2004 / Wesele / Wojciech Smarzowski

Źródło: CHILLIZET / Filmoteka Narodowa