"Pyły po fajerwerkach mają działanie rakotwórcze". Zanim odpalisz petardy, zastanów się
Sylwester i Nowy Rok to czas radości i świętowania, ale z mrocznym tłem w postaci fajerwerków. Dowiedz się, jaki wpływ na środowisko i na nasze zdrowie mają fajerwerki. Oddajemy głos Marcie Chrzanowskiej z Fundacji WWF Polska.
- Fajerwerki odpalane w Sylwestra nie tylko generują ogromny hałas, ale też zanieczyszczają powietrze, wodę i glebę
- Badania wykazały, że emitowany przez fajerwerki hałas przyczynia się do ogromnego stresu odczuwanego przez zwierzęta, zwłaszcza ptactwo. Tej nocy umiera znacznie więcej ptaków niż w inne dni roku
- Pyły i zanieczyszczenia z fajerwerków przenikają do powietrza, gleby i wody, a następnie do organizmów roślin i zwierząt, a także ludzi, zwiększając ryzyko pojawienia się różnych chorób
Poniższe słowa napisała Marta Chrzanowska z Fundacji WWF Polska. Przeczytaj je, zanim odpalisz fajerwerki. Dowiedz się, jaki mają one wpływ na środowisko i na nasze zdrowie.
Koniec roku jest zwykle czasem podsumowań i refleksji. Chciałabym dzisiaj nakłonić do refleksji nad tym, jak świętowanie Nowego Roku może wpływać na przyrodę. Od wielu lat podnoszony jest w świecie nauki temat niekorzystnego oddziaływania fajerwerków na środowisko. W Polsce w sylwestrową noc właściwie nie ma miejsc, gdzie nie usłyszelibyśmy huku petard. W zeszłym roku zostały one wystrzelone przez nieodpowiedzialnych turystów nawet w sercu Tatrzańskiego Parku Narodowego.
Jak fajerwerki oddziałują na środowisko? Trzy główne sposoby
Fajerwerki silnie ingerują w środowisko głównie na trzy sposoby:
- emitując nagły dźwięk,
- emitując nagłe światło,
- zanieczyszczając powietrze, wodę i glebę.
Huk petard może przekraczać aż 85 dB, czyli wartość, przy której uszkodzeniu mogą ulec nasze bębenki słuchowe. Nic więc dziwnego, że wiele gatunków zwierząt reaguje na tak silny bodziec z paniką. Możemy to oczywiście zaobserwować u swoich pupili (m.in. kotów, psów), które często spędzają noc sylwestrową w silnym stresie. Tym łatwiej możemy sobie wyobrazić, jak na wystrzały fajerwerków mogą reagować dzikie zwierzęta.
Fajerwerki zmniejszają populację ptaków
Trzyletnie obserwacje z Holandii wykazały, że petardy mogą płoszyć ptaki nawet w promieniu 40 kilometrów od źródła wystrzału. Wzbijają się one wtedy w powietrze o wiele wyżej niż podczas codziennych przelotów. Co więcej, latając tak wysoko, w panice, w dużych grupach, a do tego nocą, często ulegają wypadkom, wpadając w siebie nawzajem lub rozbijając się o szyby czy budynki. W Polsce od kilku lat prowadzona jest akcja "hangover bird count", czyli liczenie 1 stycznia rano martwych ptaków. Okazuje się, że w porównaniu z liczeniem kontrolnym w innych dniach, w Nowym Roku liczba martwych ptaków jest wielokrotnie wyższa.
Co więcej, wykazano też, że fajerwerki mogą mieć długotrwały, negatywny wpływ na populację ptaków. Badania z Hiszpanii sprzed trzech lat wykazały, że towarzyszące wiosennym festiwalom pokazy fajerwerków obniżyły sukces lęgowy ptaków w miastach, w których wystrzelano petardy. W 2020 r., w związku z epidemią COVID-19, niektóre festiwale nie odbyły się, a to przyczyniło się do wzrostu sukcesu lęgowego ptaków w tych miastach.
Jak zanieczyszczenia z fajerwerków wpływają na środowisko? Dwa najważniejsze zagrożenia
Poza nagłym błyskiem i hałasem fajerwerki są także źródłem zanieczyszczeń:
- w skali makro chodzi o licznie porozrzucane pozostałości po wystrzelonych petardach,
- w skali mikro chodzi o wszelkie pyły i szkodliwe substancje unoszące się po sylwestrowej nocy w powietrzu, które mogą również skazić glebę i wodę.
Uwolnione cząstki stałe mają silny i natychmiastowy wpływ na jakość powietrza, ale ten stan poprawia się w ciągu następnych 24 godzin. Niestety w tym czasie może dojść do wielu problemów zdrowotnych ze strony układu oddechowego, oraz o podłożu alergicznym.
Fajerwerki mogą wpływać na płodność zwierząt
Są też substancje, które uwolnione z fajerwerków, utrzymują się w środowisku dłużej. Szczególnie niebezpieczne są nieorganiczne nadchlorany, głównie amonu i potasu, które są rozpuszczane w wodzie, stabilne, czyli nie ulegają rozkładowi. Dlatego wraz z wodą mogą dostawać się do roślin i do zwierząt. Te substancje są szczególnie niebezpieczne dla płazów, gadów, ssaków, bo zaburzają ich gospodarkę hormonalną. Mają też wpływ na ich możliwości reprodukcyjne i oczywiście są rakotwórcze. Mimo że nie ulegają one bioakumulacji, to nadal jest szansa, że mogą przedostać się do naszych organizmów, wpływając silnie na nasze zdrowie. Fajerwerki uwalniają też metale ciężkie, które z kolei ulegają akumulacji w organizmach, a przez to łatwiej mogą dostać się do naszych ciał. Metale ciężkie są szczególnie niebezpieczne i prowadzą do szeregu chorób.
Co zamiast fajerwerków?
Środowisko naukowe już od dziesięcioleci alarmuje, jak niebezpieczne dla środowiska i ludzkiego zdrowia mogą być fajerwerki. Mimo to stosowanie fajerwerków staje się coraz powszechniejsze na całym świecie. Jeśli nie chcemy zupełnie rezygnować z takiego rodzaju świętowania, to pamiętajmy, że istnieją nieco bardziej ekologiczne rozwiązania. Na rynku są dostępne na przykład ciche, nie emitujące hałasu fajerwerki. Do ich produkcji używa się mniej szkodliwych nadchloranów i metali ciężkich. Alternatywą mogą być także pokazy dronów, które oczywiście też nie mają zerowego wpływu na środowisko, ale ten wpływ jest o wiele mniejszy niż przy tradycyjnych pokazach fajerwerków.
Mam nadzieję, że nasza świadomość środowiskowa będzie z czasem coraz większa, także w kontekście fajerwerków. Świętujmy i cieszmy się tym wyjątkowym czasem w roku, ale starajmy się to robić z myślą o naszej planecie, a także o naszym własnym zdrowiu.
Źródło: CHILLIZET
