Ta roślina będzie zakazana w Polsce od 2027 r. Nazywają ją "pnączem zabójcą"
Dławisz okrągłolistny (Celastrus orbiculatus) to inwazyjny gatunek obcy, który dusi drzewa i zagraża uprawom. Unia Europejska zakazała jego posiadania, a Polska wymaga usunięcia go z ogrodów do 2 sierpnia 2027 r. Kto tego nie zrobi, musi liczyć się z milionową karą.
- Dlaczego dławisz okrągłolistny jest uważany za niebezpieczny gatunek inwazyjny.
- Jakie będą konsekwencje nielegalnego posiadania dławisza po 2 sierpnia 2027 roku.
- Jak prawidłowo usuwać dławisza okrągłolistnego z ogrodu.
- Które przepisy zakazują uprawy dławisza okrągłolistnego w UE i Polsce.
Dławisz okrągłolistny (Celastrus orbiculatus) to roślina, która przez lata cieszyła się dużą popularnością w polskich ogrodach i była ceniona za szybki wzrost oraz wyjątkowo dekoracyjne, jaskrawoczerwone owoce pojawiające się jesienią. To pnącze, pochodzące z Azji Wschodniej, jest odporne na mróz i świetnie radzi sobie w różnych warunkach. Niestety, właśnie te cechy sprawiły, że stał się on inwazyjnym gatunkiem obcym (IGO), a jego uprawa w Polsce wkrótce stanie się nielegalna.
Dlaczego dławisz okrągłolistny jest tak niebezpieczny?
Eksperci oraz polskie oceny ryzyka ekologicznego (Harmonia+PL) określili zagrożenie stwarzane przez dławisza okrągłolistnego jako wysokie. Dwa główne mechanizmy inwazji czynią go wyjątkowo destrukcyjnym:
- Duszenie drzew. Pnącze to potrafi przyrastać nawet do 4 metrów rocznie, agresywnie oplatając pnie drzew. W miarę wzrostu zaciska się na nich (tzw. girdling), uszkadzając tkanki przewodzące i prowadząc do obumarcia, nawet dużych okazów. Tworzy też gęste zasłony liści, odcinając światło innym roślinom, co prowadzi do degradacji lokalnej bioróżnorodności i hamuje naturalną regenerację lasów.
- Zagrożenie fitosanitarne. Dławisz okrągłolistny został zidentyfikowany jako potencjalny żywiciel groźnej bakterii Xylella fastidiosa. Ten patogen stanowi ogromne ryzyko dla sadownictwa i upraw rolniczych, co czyni jego eliminację priorytetem w ochronie biosekuryjności.
Co więcej, nasiona dławisza okrągłolistnego są chętnie jedzone i roznoszone przez ptaki, co sprawia, że roślina ta szybko i niekontrolowanie opuszcza ogrody, by zakładać nowe ogniska w środowisku naturalnym.
Ostateczny zakaz uprawy tej rośliny od 2 sierpnia 2027 roku
W 2022 roku Komisja Europejska wpisała dławisza okrągłolistnego na Unijną listę inwazyjnych gatunków obcych (IGO) stwarzających zagrożenie dla lokalnej roślinności. Decyzja ta jest wiążąca dla wszystkich państw członkowskich, w tym również dla Polski.
Ograniczenia zostaną w pełni wdrożone z dniem 2 sierpnia 2027 roku. Od tego terminu na terenie całej Unii Europejskiej, a zatem i w Polsce, zakazane będzie:
- Wprowadzanie do obrotu dławisza okrągłolistnego (w tym sprzedaż oraz wymiana sadzonek).
- Uprawa i hodowla tej rośliny.
- Posiadanie tej rośliny na działce/ w ogrodzie.
Konsekwencje prawne i kary
Kluczową informacją dla każdego właściciela ogrodu jest to, że zakaz dotyczy również roślin posadzonych legalnie wcześniej. Oznacza to, że do 2 sierpnia 2027 roku masz prawny obowiązek całkowitego usunięcia dławisza ze swojej posesji.
Nieprzestrzeganie tego wymogu po upływie terminu przejściowego może mieć bardzo poważne konsekwencje finansowe. Polskie przepisy przewidują za nielegalne posiadanie roślin inwazyjnych wpisanych na listę IGO kary administracyjne, które mogą sięgnąć nawet 1 miliona złotych.
Jak bezpiecznie usunąć dławisza?
Ponieważ dławisz jest bardzo regeneracyjny, samo przycięcie pędów nie wystarczy – stymuluje jedynie odrosty. Aby skutecznie usunąć roślinę, należy:
- Usunąć cały system korzeniowy, który można łatwo rozpoznać po charakterystycznym, pomarańczowym kolorze.
- Prawidłowo utylizować materiał. Fragmentów pędów ani korzeni nie wolno wyrzucać na kompost, ponieważ mogą się ukorzenić. Usunięty materiał, zwłaszcza korzenie i owoce, należy bezpiecznie zapakować i utylizować jako odpad resztkowy, aby uniemożliwić dalsze rozprzestrzenianie.
Jeśli masz w ogrodzie to pnącze, warto działać już teraz, zanim jego usunięcie stanie się trudniejsze, a ryzyko kary – realne.
Źródła i akty prawne: CHILLIZET
- Rozporządzenie Wykonawcze Komisji (UE) 2022/1203 z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie włączenia niektórych inwazyjnych gatunków obcych do wykazu inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii. (Akt ten oficjalnie wpisał Celastrus orbiculatus na listę IGO i ustalił termin obowiązywania zakazu posiadania na 2 sierpnia 2027 r.)/
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014 z dnia 22 października 2014 r. w sprawie zapobiegania wprowadzaniu i zarządzania rozprzestrzenianiem inwazyjnych gatunków obcych. (Podstawa prawna dla wszystkich zakazów IGO na terenie UE.)
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 2022 r. w sprawie listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii i listy inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Polski... (Dz.U. 2022 poz. 2649). (Akt ten umieścił Celastrus orbiculatus na polskiej liście IGO Unii rozprzestrzenionych na szeroką skalę).
- Harmonia+PL (Polska ocena ryzyka inwazyjności). To szczegółowa ocena ryzyka inwazyjności Celastrus orbiculatus w Polsce, przeprowadzona w ramach projektu Harmonia+PL. (Raport ten potwierdza wysokie ryzyko inwazji, zdolność do duszenia drzew, wypierania rodzimych gatunków oraz ryzyko przenoszenia patogenu Xylella fastidiosa).
