Myśleli, że przepadł na zawsze. Zrabowany obraz wrócił do Polski po 67 latach
"Żydówka z pomarańczami" to bez wątpienia najważniejsze dzieło w dorobku Aleksandra Gierymskiego. Do jego stworzenia przyczyniło się zdjęcie - ono wywarło na artystę tak wielki wpływ, że ten mierzył się z postacią Żydówki kilkukrotnie. Gierymski namalował co najmniej trzy olejne wersje obrazu, a ta najpiękniejsza i najbardziej dopracowana trafiła do zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie. Arcydzieło zrabowano z Polski podczas wojny. Odnalazło się przypadkiem dopiero w 2010 roku.
![Aleksander Gierymski](https://s.eurozet.pl/cbz/2025/12/21/5c34e100/152411-390x220-4707bb3ae2.webp "Aleksander Gierymski "Żydówka z pomarańczami"")
- Jak powstał obraz 'Żydówka z pomarańczami' i kto był jego inspiracją.
- Dlaczego Gierymski wielokrotnie powracał do wizerunku 'Żydówki'.
- Co wyróżnia styl malarski Aleksandra Gierymskiego na tle innych.
- Jakie były losy obrazu 'Pomarańczarka' podczas i po II wojnie światowej.
"Żydówka z pomarańczami" (zwana również "Pomarańczarką") to tuż obok "Trumny chłopskiej" najpopularniejszy obraz Aleksandra Gierymskiego. Płótno to powstawało w latach 1880-1881, a inspiracją do jego namalowania była fotografia Konrada Brandla. Gierymski do "Żydówki" podchodził co najmniej trzykrotnie. Na podstawie zdjęcia Brandla stworzył kilka rysunków oraz obrazów olejnych przedstawiających postać kobiety. Artysta wydawał się nią zafascynowany. Powtarzał jej wizerunek na kilka sposobów, przy wykorzystaniu różnych technik malarskich - stąd też Muzeum Śląskie dysponuje dziś siostrzaną "Pomarańczarce" "Żydówką z cytrynami".
"Żydówka z pomarańczami" - zrabowane dzieło Aleksandra Gierymskiego
Gierymski był wybitnym przedstawicielem realizmu i prekursorem polskiego impresjonizmu. Studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Monachium, a w sztuce fascynowało go oddziaływanie na siebie światła i koloru. Malując, stale eksperymentował i uwieczniał na płótnie widoki, od których nierzadko odwracano wzrok. Zamiast wystawnym salonikom, przyglądał się nędzy. "Żydówka z pomarańczami" była zresztą dziełem, które weszło w skład słynnych obrazów warszawskich, na których Gierymski uwieczniał codzienne życie i zmagania mieszkańców miasta.
"Pomarańczarka" była jednym z niewielu obrazów, które podobały się artyście. Gierymski był bardzo krytyczny wobec swojej sztuki, ale "Żydówka" miała w sobie coś, co oczarowało nie tylko jej widzów, ale i samego autora. To obraz niezwykle realistyczny i przejmujący. Obraz kobiety udręczonej życiem i nędzą, a mimo to walczącej o swój własny dobrostan. Na twarzy staruszki maluje się grymas, a oczy błądzą pogrążone w smutku.
Obraz Gierymskiego przed II wojną światową znajdował się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie. Eksponowany był w Galerii Malarstwa Polskiego, skąd zniknął w niejasnych okolicznościach podczas powstania warszawskiego. Poszukiwano go przez kilka dekad, lecz działania te okazały się nieskuteczne. "Pomarańczarka" odnalazła się przypadkiem, po 66 latach, w jednym z katalogów aukcyjnych w okolicach Hamburga. Do Polski powróciła niecały rok później. "Żydówka z pomarańczami" trafiła do domu, do zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie w 2011 roku. Tam też poddana została gruntownej renowacji.
Źródło: CHILLIZET / Muzeum Narodowe w Warszawie
