To wielkie jezioro zniknęło. Kryje się za tym historia głupoty ludzkiej

Jezioro Aralskie, nazywane także Morzem Aralskim, rozciągało się na pograniczu Uzbekistanu i Kazachstanu. W latach 60. ubiegłego wieku zajmowało obszar 70 tys. km² i było czwartym pod względem powierzchni jeziorem na Ziemi. Ogromny zbiornik wodny sąsiadował z pustyniami Kara-Kum oraz Kyzył-Kum i był zasilany przez rzeki Amu-daria i Syr-daria. Dziś Jezioro Aralskie przypomina pustynię i nazywane jest cmentarzyskiem statków. Do zagłady tego gigantycznego zbiornika doprowadził sam człowiek.

Jezioro Aralskie: dlaczego zniknęło?

W 1920 władze sowieckie zdecydowały, że wody dwóch największych rzek w regionie, zasilających Jezioro Aralskie, zostaną przekierowane tak, by nawadniały ogromne plantacje bawełny założone na terenach socjalistycznych republik Kazachstanu, Turkmenistanu i Uzbekistanu. Uprawiana na wielką skalę bawełna miała stać się „białym złotem” tych republik.

Chociaż działania ZSRR ostatecznie przyczyniły się do rozkwitu pustynnych obszarów Kara-kum, a Republika Uzbecka stała się światowym liderem produkcji bawełny, doprowadziło to jednocześnie do ogromnej katastrofy ekologicznej. W latach 30. XX wieku w dorzeczach Amu-darii i Syr-dariim rozpoczęto masową budowę kanałów, które miały zasilać wodą okoliczne pola. Z czasem okazało się, że projekt Związku Radzieckiego został przeprowadzony zbyt szybko, niedokładnie i niezgodnie z wszelkimi zasadami hydrologicznymi, przez co znaczna część wody parowała lub wsiąkała w glebę po drodze. Rzeki przestały także dopływać do swojego naturalnego ujścia, co spowodowało zanikanie Jeziora Aralskiego.

Władze ZSRR zdawały sobie sprawę z tego, że przez ich działania gigantyczne jezioro wyschnie. Nie powstrzymało ich to jednak od poszerzania swoich plantacji i stałego poboru wody z zasilających je rzek. Na katastrofalne skutki dla ogromnego niegdyś zbiornika wodnego nie trzeba było długo czekać. Od lat 60. XX wieku poziom wód jeziora zaczął się bardzo szybko zmniejszać. Gdy zbiornik całkowicie wysechł, środki do życia stracili ludzie, którzy nad nim mieszkali. Aby ocalić znikające jezioro, w Kazachstanie zbudowano tamę. Okazała się ona jednak wyrokiem śmierci dla ekosystemu. Te wszystkie działania na przestrzeni lat doprowadziły do jednej z największych katastrof ekologicznych w historii ludzkości.

fot. Shutterstock

Fot.

Jezioro Aralskie, czyli „cmentarzysko statków”

Jezioro Aralskie zamieniło się w teren pustynny o powierzchni 60 tys. km² i nazywane jest Aral-kum. Obecnie w miejscu dawnego, ogromnego jeziora znajdują się cztery oddzielne zbiorniki – Jezioro Północnoaralskie, jezioro (dawna zatoka) Tuszczybas, oraz basen południowo-zachodni i południowo-wschodni. Wszystkie są jednak bardzo płytkie i okresowo wysychają. Co więcej, wody tych akwenów cechują się silnym zasoleniem oraz zanieczyszczeniem nawozami i toksycznymi substancjami pochodzącymi z plantacji bawełny i ryżu. To wszystko sprawia, że żyje tu niewiele organizmów żywych.

Obecnie gigantyczny zbiornik kojarzony jest z wielkim cmentarzyskiem statków. Jest to zresztą jedna z mrocznych atrakcji Uzbekistanu. Turyści odwiedzający to miejsce bardzo często robią sobie pamiątkowe zdjęcie na tle rdzewiejących statków porzuconych pośrodku pustyni. Jest to niezbity dowód na to, jak ogromne szkody może wyrządzić ingerencja człowieka w naturę.

Jezioro Aralskie jako "bomba biologiczna"

Jezioro Aralskie ma też inną, mroczną stronę. Dawniej na terenie znajdującej się na nim wyspie Wozrożdienija (Wyspie Odrodzenia) znajdował się tajny poligon, w którym była wytwarzana broń biologiczna. Sowieci porzucili laboratoria w 1991 roku, pozostawiając za sobą wiele pojemników z groźnymi zarazkami.

W 2002 roku zneutralizowano ponad 100 ton próbek wyhodowanego w laboratoriach wąglika. Nadal jednak istnieje możliwość rozprzestrzeniania się niebezpiecznych drobnoustrojów. W 2001 roku, kiedy wody otaczające wyspę Wozrożdienija wyschły, mają do tego terenu dostęp zwierzęta lądowe, które mogą stać się potencjalnymi nosicielami groźnych chorób zakaźnych.

Jezioro Aralskie: kiedyś i dziś [ZDJĘCIA]

Kilka lat temu NASA opublikowała zdjęcia, na których można zobaczyć, w jak zastraszającym tempie znikało ogromne Jezioro Aralskie. Pierwsze zdjęcie NASA, zrobione jeszcze w 2000 roku, przedstawia jezioro podzielone na dwa zbiorniki: północny i południowy. W 2005 roku zapora zbudowana przez rząd Kazachstanu przyczyniła się do wyschnięcia południowej części jeziora. Z najnowszych zdjęć wykonanych w sierpniu 2014 roku, wynika, że tam, gdzie kiedyś była południowa część jeziora, dziś jest zupełnie sucho.

Źródło: CHILLIZET