Zaburzenia osobowości - rodzaje, objawy i sposoby leczenia

Magdalena Barszczak 19.06.2018
pacjent z zaburzeniem osobowości podczas terapii
Fotografia: Shutterstock.com

Zaburzenia osobowości to stałe wzorce zachowania, odbiegające od normy, mające swój początek już w dzieciństwie. Cechy te wpływają negatywnie na osobę chorą, powodując jej cierpienie. Osoba z zaburzeniem osobowości może być nadmiernie podejrzliwa, żyć w ciągłym lęku przed krytyką lub nie liczyć się z normami społecznymi. Zobacz, jakie zaburzenia osobowości wyróżniamy i na czym polega ich leczenie.

Zaburzenia osobowości to zaburzenia psychiczne, które można scharakteryzować jako zespół cech i zachowań powodujących trudności w funkcjonowaniu. Przez te głęboko zakorzenione i utrwalone wzorce postępowania osoba z zaburzeniem osobowości ma problemy w relacjach, zaburzony jest także jej sposób postrzegania siebie i otoczenia.

Zobacz także: Choroba dwubiegunowa to wieczne huśtawki nastroju. Jak leczyć zaburzenie afektywne dwubiegunowe?

Zaburzenia osobowości pojawiają się na ogół w dzieciństwie i nie ustają w wieku dojrzałym. To trwałe zmiany charakteru, które wpływają destrukcyjnie na osobę zaburzoną i jej środowisko. Osoba z zaburzeniami osobowości zazwyczaj nie zna samej siebie, nie potrafi radzić sobie z wyzwaniami i gubi się w sytuacjach społecznych. To nieprzystosowanie do życia powoduje cierpienie osoby zaburzonej. Niejednokrotnie cierpią też jej bliscy.

Główne cechy zaburzeń osobowości:

  • głęboko zakorzenione wzorce zachowań od dzieciństwa lub młodości,
  • mało elastyczne reakcje na sytuacje indywidualne i społeczne,
  • odmienny niż spotykany w danej kulturze sposób spostrzegania, myślenia i odczuwania,
  • obejmowanie wiele zakresów funkcjonowania psychologicznego (emocje, postawy, myślenie, pobudliwość, kontrola popędów itp.),
  • subiektywne cierpienie,
  • trudności w osiągnięciach życiowych.

Zobacz także: Choroby psychiczne - czym są i jak je rozpoznać?

Zaburzenia osobowości - rodzaje i objawy

W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 wyróżnia się osiem głównych typów zaburzeń osobowości. 

  • Osobowość paranoiczna - cechuje ją brak zaufania do innych ludzi, podejrzliwość, wrogość, nadmierna wrażliwość na krytykę. Taka osoba często ma zawyżone poczucie własnej wartości, a jej reakcje są nacechowane chłodem. Osobowość paranoiczna może zauważać zniewagę i lekceważenie w słowach, które wcale nie miały nieść takiego przekazu.
  • Osobowość schizoidalna - robi wrażenie osoby chłodnej emocjonalnie, przy pierwszym kontakcie nie tryska humorem. Jej poglądy odbiegają od poglądów innych osób i mogą być ekscentryczne. Takie osoby są samotnikami, nie czerpią satysfakcji z reakcji interpersonalnych i trzymają się na uboczu. Nie wchodzą w trwałe związki i nie interesują się seksualnością.
  • Osobowość dyssocjalna - takie osoby nie liczą się z osobami i potrzebami innych ludzi i nie przestrzegają norm społecznych. Są impulsywne i agresywne, mają niską tolerancję na frustrację i nie przewidują konsekwencji swoich czynów. Często łamią prawo i nadużywają alkoholu lub środków psychoaktywnych.
  • Osobowość chwiejna emocjonalnie:
  1. podtyp impulsywny - takie osoby cechuje zmienny nastrój i skłonność do wybuchów, reagują gniewem i przemocą.
  2. podtyp borderline - (osobowość z pogranicza) oprócz chwiejnych emocji borderline charakteryzuje niejasny obraz siebie, celów, preferencji, przeżywanie chronicznej pustki, angażowanie się w niestabilne związki.
  • Osobowość histrioniczna - taka osoba ma potrzebę być w centrum uwagi. Charakteryzuje ją płytka uczuciowość i skłonność do teatralnych zachowań. Prowokuje i uważa swoje związki za bliższe, niż są nimi w rzeczywistości.
  • Osobowość anankastyczna - jest sumienna, obsesyjnie dba o szczegóły, chorobliwie obawiając się popełnienia błędu. Jest mało elastyczna w kwestiach etycznych i religijnych.
  • Osobowość unikająca - żyje w ciągłym lęku przed krytyką i odrzuceniem. Ma trudność w nawiązywaniu kontaktów społecznych, unika wyzwań, jednocześnie odczuwając cierpienie z tego powodu. 
  • Osobowość zależna - takie osoby czują się niekompetentne i mają problem z formułowaniem własnych opinii. Cechuje je uległość. W wielu sytuacjach społecznych czują się bezradne. Potrzebują wsparcia innych osób.

Zaburzenia osobowości - przyczyny

Na wystąpienie zaburzeń osobowości mogła wpłynąć:

  • brak rodzica,
  • długotrwała separacja,
  • nieprawidłowe relacje pomiędzy ojcem i matką,
  • dorastanie w warunkach społecznej patologii),
  • doświadczenie maltretowania (przemoc fizyczna, słowna, seksualna).
  • relacje pomiędzy dzieckiem a rodzicami,
  • nadopiekuńczość i kontrolujący rodzice,
  • surowe wychowanie i chłód emocjonalny.

Jednym z kryteriów branych pod uwagę przy rozpoznawaniu zaburzeń osobowości jest wiek, w którym u pacjenta pojawiły się pierwsze objawy. Zwykle ma on początek w okresie dorastania i we wczesnej młodości.

Inne aspekty brane pod uwagę to czynniki biologiczne i nieprawidłowości dotyczące układów neuroprzekaźnikowych.

Specjaliści zwracają też uwagę na skutki nadużywania substancji psychoaktywnych.

Zaburzenia osobowości - leczenie

Podstawową metodą leczenia zaburzeń osobowości jest długoterminowa psychoterapia grupowa lub indywidualna, a jej skuteczność zależy od stopnia zaburzenia. Specjaliści najbardziej polecają psychoterapię wglądową. Zazwyczaj dobre efekty daje psychoterapia analityczna lub terapia psychodynamiczna oraz podejście behawioralno-poznawcze. Leczenie zaburzeń osobowości jest trudne ze względu na kryzysowe sytuacje i wymaga od psychoterapeuty dużego doświadczenia oraz stałej superwizji.

W zaburzeniach osobowości współwystępują czasem nerwica lub depresja. Naukowcy często łączą też występowanie zaburzeń odżywiania (bulimia, anoreksja) z zaburzeniem borderline. Jeśli pacjent zmaga się z lękiem lub stale obniżonym nastrojem można zastosować leki przeciwdepresyjne, przeciwlękowe i uspokajające.

Czasem impulsywność i zachowania agresywne pacjentów mogą złagodzić leki normotymiczne (przeciwpsychotyczne). U pacjentów z zaburzeniem osobowości borderline dobre efekty w przypadku zachowań autoagresywnych dają leczenie lekami przeciwdepresyjnymi z grupy SSRI.

Pamiętaj, że powyższy artykuł nie zastąpi wizyty lekarskiej.

Bądź na bieżąco. Polub fanpage Chillizet na Facebooku!

Zagłosuj

Opowiesz o swoich problemach lekarzowi lub psychoterapeucie?

Liczba głosów:

Autor: Magdalena Barszczak

Oceń artykuł

Komentarze

Przeczytaj więcej

Więcej newsów
Attribute Type Value
0 string '/Zdrowie/Dieta-i-odchudzanie/Co-sie-dzieje-z-organizmem-po-odstawieniu-alkoholu-12791'
1 string '/Zdrowie/Dieta-i-odchudzanie/Dieta-dr-Dabrowskiej-jadlospis-dla-diety-owocowo-warzywnej-8269'
2 string '/Zdrowie/Choroby/glukoza-norma-cukru-prawidlowy-poziom-cukier-w-moczu-jak-wyglada-badanie-8582'
3 string '/Zdrowie/Choroby/Bol-szyi-z-lewej-strony-i-karku-przyczyny-leczenie-profilaktyka-9942'
4 string '/Zdrowie/Choroby/jeczmien-na-oku-przyczyny-objawy-leczenie-domowymi-sposobami-rodzaje-9176'
5 string '/Zdrowie/Sport/cwiczenia-na-brzuch-plaski-brzuch-boczki-uda-8480'
6 string '/Zdrowie/Choroby/Bol-z-tylu-glowy-po-lewej-stronie-po-prawej-przyczyny-zagrozenie-9917'
7 string '/Zdrowie/Dieta-i-odchudzanie/Dieta-Dukana-jadlospis-Co-jesc-w-kazdej-fazie-diety-bialkowej-8017'
8 string '/Zdrowie/Psychologia/Test-Becka-skala-depresji-Becka-czy-mam-depresje-rozwiaz-test-8431'
9 string '/Zdrowie/Domowe-sposoby/Kiedy-zrobic-test-ciazowy-najwczesniej-rano-czy-wieczorem-kalkulator-11645'
10 string '/Zdrowie/Dieta-i-odchudzanie/Dzieki-temu-napojowi-schudniesz-3-kg-w-tydzien-13394'
11 string '/Zdrowie/Psychologia/Depresja-objawy-psychiczne-somatyczne-a-smutek-test-na-depresje-8430'
12 string '/Zdrowie/Choroby/cholesterol-calkowity-cholesterl-ldl-jak-obnizyc-jakie-produkty-jesc-8372'
13 string '/Zdrowie/Dieta-i-odchudzanie/Dna-moczanowa-dieta-Z-jakich-produktow-nalezy-zrezygnowac-9624'