Toksyczny wstyd zniewala. Skąd się bierze i jak sobie z nim radzić?

Magdalena Barszczak 02.10.2019 AKTUALIZACJA: 08.10.2019
chłopak owładnięty toksycznym wstydem
Fotografia: Shutterstock

Toksyczny wstyd w przeciwieństwie do zdrowego wstydu wpływa na nas destrukcyjnie. Jak rozpoznać, czy nas dotyczy i jak z nim walczyć? Sprawdź!

Toksyczny wstyd to emocja, która wpływa na nas destrukcyjnie. Rzutuje on na jakość naszego życia, związki i relacje z ludźmi. Wprawia w zakłopotanie, każe nam czuć się gorszymi, bezwartościowymi. To niechciany element naszej osobowości i najchętniej byśmy się go pozbyli, ale wtedy musielibyśmy się pozbyć samych siebie. Jak sobie radzić z głęboko zakorzenionym wstydem?

Zobacz także: Toksyczny związek – jak go rozpoznać i zakończyć?

Toksyczny wstyd - czym jest?

Eksperci dzielą wstyd na zdrowy i toksyczny. Ten pierwszy pozwala nam zorientować się, że np. zraniliśmy bliską osobę lub palnęliśmy gafę w towarzystwie i pełni funkcję informacyjną. Jest on uzależniony od okoliczności i dzięki takiemu wstydowi uczymy się stawiania granic i zaspokajania naszych potrzeb.

Inaczej jest, jeśli wstyd towarzyszy nam stale, w każdej sytuacji. Taka toksyczna emocja przejawia się najczęściej jako poczucie własnej niedoskonałości czy ułomności. Człowiek owładnięty toksycznym wstydem czuje, że jest przegrany, gorszy, wybrakowany. Wydaje mu się, że nie zasługuje na uwagę innych osób. Taki rodzaj wstydu staje się cechą charakteru i częścią tożsamości danej osoby, przekonanej o własnej bezwartościowości.

Zobacz także: Niska samoocena to twój największy wróg. Jak się objawia?

Toksyczny wstyd - objawy

Jak się objawia toksyczny wstyd? Osoby nim owładnięte na ogół są bardzo krytyczne wobec siebie, ale również bardzo trudno przyjąć im krytykę. Każda, nawet konstruktywna, potęguje poczucie gorszości danej osoby i godzi w jej poczucie własnej wartości. Emocja ta jest bardzo silna i sprawia, że człowiek żyje w nieustannym lęku, że "wszystko się wyda" i że "inni zobaczą, że jest nic nie wart". Hasła te, mimo że irracjonalne, uruchamiają "wewnętrznego krytyka".

Osobie dotkniętej toksycznym wstydem brakuje zaufania do siebie, ma ona poczucie, że wszystkich zawodzi i nie spełnia oczekiwań. Dlatego boi się pokazać swoje prawdziwe "ja" w obawie, że doświadczy odrzucenia. Boi się też zdemaskowania we własnych oczach. W rezultacie wciąż towarzyszy jej uczucie obcości.

Przez całe życie stale musiałem mieć się na baczności, przez co traciłem mnóstwo czasu i energii. Bałem się, że ktoś mnie zdemaskuje. Bo gdyby mnie zdemaskował, każdy by zobaczył, że jestem z gruntu niedoskonały i niepełnowartościowy. Kontrola ma nas uchronić przed wstydem, raz na zawsze. Kontrolujemy więc własne myśli, wypowiedzi, uczucia, zachowania - pisze pedagog John Bradshaw w swojej książce "Toksyczny wstyd".

Zobacz także: DDD, czyli w pułapce dzieciństwa. Kim są dorosłe dzieci z rodzin dysfunkcyjnych?

Toksyczny wstyd - przyczyny. Dlaczego nas paraliżuje?

Z toksycznym wstydem nikt się nie rodzi. Zazwyczaj przejmujemy go od rodziców, którzy sami, nie radząc sobie z własnymi emocjami, nie akceptują emocji dziecka i nie umieją budować bliskości. Kiedy opiekunowie są otwarci na różne aspekty osobowości swojej pociechy, rośnie ona w poczuciu, że każda jego emocja jest dobra. Inaczej jest, jeśli w domu nie ma przyzwolenia na smutek, złość czy zbyt żywiołowe okazywanie radości, a zachowania te budzą w dorosłych niepokój.

Takie dziecko uczy się wypierać niechciane emocje, czuje się odrzucone i samotne, a kiedy dorośnie, boi się okazywać i nawet przyznawać do uwewnętrznionych "złych" uczuć. Za toksycznym wstydem, czyli lękiem przed ujawnieniem prawdziwego siebie, leży wiele trudnych emocji związanych z poczuciem krzywdy.

Toksyczny wstyd - jak sobie radzić?

Jak zwalczyć toksyczny wstyd? Przede wszystkim należy sobie uświadomić, że mamy problem. Toksyczny wstyd odgradza nas od prawdy. Przez niego nie możemy być sobą w związku. Upośledza on nasze kontakty z ludźmi i sprawia, że nie umiemy budować relacji. Rzutuje także na naszą pracę. Osoby dotknięte toksycznym wstydem to często perfekcjoniści nie dający sobie prawa do popełnienia błędu lub osoby, które z obawy przed własną ułomnością, rezygnują z wyzwań. 

Pierwszym krokiem do poradzenia sobie z toksycznym wstydem jest nawiązanie kontaktu z naszym wewnętrznym dzieckiem. Będzie to wymagało zajęcia się trudnymi emocjami, które nauczyliśmy się ignorować.

  • Zaakceptuj wszystkie swoje emocje. Stłumione poczucie krzywdy i złość będą domagały się ujścia.
  • Prawdopodobnie możesz mieć żal do rodziców za to, że zawiedli cię w dzieciństwie. Dopuść taką możliwość. Napisz list do nich, ale wysłanie go nie zawsze będzie dobrym pomysłem. Zaakceptuj fakt, że byli nieidealni i pozwól sobie na to samo.
  • Naucz się doceniać siebie i nagradzać za sukcesy.
  • Pogódź się z tym, że nie jesteś nieomylna/y.
  • Postaraj się przeciwstawiać wewnętrznemu krytykowi, który cię zawstydza i strofuje. 

Jeśli nie jesteś w stanie samemu poradzić sobie z toksycznym wstydem, skorzystaj z pomocy psychoterapeuty.

Zobacz także: Terapia psychodynamiczna - komu jest szczególnie polecana?

Czujesz przygnębienie przed dłuższy czas? To może być depresja. Sprawdź, czy powinieneś wybrać się do lekarza

smutna kobieta cierpiąca na depresję
Rozwiąż quiz

Czujesz smutek i bezradność? Rozwiąż test Becka i sprawdź, czy masz depresję

smutna kobieta cierpiąca na depresję

1. Odczuwasz smutek i przygnębienie?

Oceń artykuł
WSZYSTKO NA TEMAT:

Komentarze

Przeczytaj więcej

Więcej newsów